Przejdź do treści 
Wyższa ostatnia podstawa składek nie oznacza automatycznie wyższego zasiłku. U przedsiębiorcy trzeba najpierw ustalić właściwe miesiące ubezpieczenia, zastosować regułę dla deklarowanej podstawy i sprawdzić, czy podstawę świadczenia w ogóle należy ustalać na nowo. Dopiero potem można porównać wynik z wyliczeniem ZUS.
Co jest podstawą zasiłku, a co nią nie jest
Art. 3 pkt 4 i art. 48 ustawy zasiłkowej posługują się przychodem rozumianym jako podstawa składki na ubezpieczenie chorobowe po odliczeniu 13,71%. Nie chodzi o przychód podatkowy firmy, dochód po kosztach ani o kwotę przelaną na konto składkowe.
Podstawę chorobowego osoby niebędącej pracownikiem ustala się zasadniczo z przeciętnego miesięcznego przychodu za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Przy odpowiednim stosowaniu art. 36 ust. 2–4 i art. 38 ust. 1 znaczenie mają pełne miesiące nieprzerwanego ubezpieczenia z właściwego tytułu. Sam wydruk ostatniej deklaracji nie daje więc kompletnego rachunku.
Najpierw sprawdź, czy powstaje nowa podstawa
Art. 43, stosowany przez art. 48 ust. 2, przewiduje zachowanie podstawy, jeżeli między okresami pobierania zasiłków nie było przerwy albo była ona krótsza niż miesiąc kalendarzowy. Dotyczy to świadczeń tego samego i różnego rodzaju. Jeżeli działa ta reguła, późniejsza podwyżka zadeklarowanej podstawy składek sama nie otwiera nowego obliczenia.
Dlatego obok dat choroby trzeba wypisać wcześniejsze okresy pobierania świadczeń, w tym macierzyńskiego lub opiekuńczego. To inne pytanie niż ustalenie, czy dobrowolne chorobowe trwało. W razie wątpliwości o sam tytuł punktem wyjścia będzie ciągłość dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ZUS.
Który wariant rachunku wybrać
| Sytuacja | Reguła do sprawdzenia | Typowy błąd |
|---|---|---|
| Właściwe 12 pełnych miesięcy | Przeciętny miesięczny przychód według art. 48, z uwzględnieniem ustawowych korekt | Przyjęcie wyłącznie ostatniej, wyższej deklaracji |
| Krótsze ubezpieczenie i deklarowana podstawa | Szczególne równanie z art. 48a | Zwykła średnia całych zadeklarowanych kwot z kilku miesięcy |
| Niezdolność przed upływem pełnego miesiąca | Właściwy wariant art. 49, z uwzględnieniem wcześniejszego tytułu | Dowolne przeliczenie niepełnego miesiąca jak pełnego |
| Niedawno pobierany inny zasiłek | Najpierw art. 43 | Nowa średnia mimo obowiązku zachowania wcześniejszej podstawy |
Przy okresie krótszym niż 12 miesięcy art. 48a ust. 1 rozdziela dwie części. Pierwszą jest przeciętna miesięczna najniższa podstawa składek po odliczeniu 13,71%. Drugą stanowi jedna dwunasta przeciętnej nadwyżki deklarowanej podstawy ponad tę najniższą podstawę, również po odliczeniu, pomnożona przez liczbę właściwych pełnych miesięcy. Gdy w tym równaniu uwzględnia się sześć miesięcy, część wynikająca z nadwyżki jest mnożona przez 6/12; nie przyjmuje się po prostu całej średniej nadwyżki.
Jeżeli nowe chorobowe rozpoczęło się po przerwie nieprzekraczającej 30 dni od ustania chorobowego z innego tytułu, art. 48a ust. 2 pozwala uwzględnić wcześniejsze pełne miesiące przy określaniu ich liczby, łącznie nie więcej niż 12. Kwoty potrzebne do równania ustala się jednak z aktualnego tytułu według ust. 3. Nie jest to polecenie, aby wynagrodzenie z dawnego etatu dopisać jako podstawę składek z działalności.
W art. 48a ust. 4 pozostaje szczególna reguła uwzględniania przychodu sprzed wskazanej przerwy związanej wyłącznie z nieopłaceniem lub opóźnieniem składki, bez ustania tytułu. Przy odtwarzaniu dawnego przebiegu ubezpieczenia trzeba ustalić, czy taka przerwa rzeczywiście wystąpiła. Nie wynika z tego, że każda spóźniona składka obecnie przerywa chorobowe. Ustęp 5 odrębnie wskazuje najniższą podstawę dla przedsiębiorcy, który przez cały okres deklaruje co najmniej kwotę z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej.
Niepełny miesiąc i miesiąc zmniejszony to różne sytuacje
Art. 49 ustanawia własne zasady, gdy niezdolność powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego. Dla grup z określoną najniższą podstawą punktem wyjścia jest ta podstawa za miesiąc powstania prawa, po ustawowym odliczeniu. Jeżeli chorobowe rozpoczęło się po przerwie do 30 dni od innego tytułu, trzeba dodatkowo sprawdzić ust. 2, a przy deklarowanej podstawie — szczególny ust. 3 i odpowiednie zastosowanie art. 48a. Nie wolno sprowadzić wszystkich tych sytuacji do jednego uzupełnienia pracowniczego wynagrodzenia.
Inny problem reguluje art. 50: zmniejszenie przychodu wskutek niewykonywania pracy lub działalności podczas pobierania wymienionych zasiłków, świadczenia rehabilitacyjnego albo ćwiczeń wojskowych. Miesiąc z aktywnością krótszą niż połowa miesiąca zasadniczo się wyłącza; przy aktywności przez co najmniej połowę uwzględnia się rzeczywisty przychód. Gdy zmniejszenie z tych przyczyn wystąpiło w każdym miesiącu badanego okresu, uwzględnia się wszystkie miesiące. Nie jest to automatyczne uzupełnianie każdej niższej deklaracji do pełnej kwoty.
Przykład: jedna podwyżka wśród dwunastu miesięcy
Przykład hipotetyczny: do rachunku prawidłowo wchodzi 12 pełnych miesięcy: jedenaście z podstawą chorobowego 8 000 zł i jeden z podstawą 12 000 zł. Zakładamy rzeczywisty tytuł, prawidłowe dane, brak obowiązku zachowania poprzedniej podstawy z art. 43 oraz brak wyłączeń lub zmniejszeń z art. 50. Kwoty służą wyłącznie pokazaniu działania, nie oznaczają ustawowej podstawy minimalnej.
Suma wynosi 100 000 zł. Po podzieleniu przez 12 oraz odliczeniu 13,71% przeciętny miesięczny przychód wynosi, po zaokrągleniu, 7 190,83 zł. Ostatnia podstawa 12 000 zł nie staje się podstawą całego świadczenia. Tak ustalona miesięczna podstawa nie jest jeszcze kwotą zasiłku wypłacaną za dany okres.
Jak sprawdzić wyliczenie otrzymane z ZUS
Przygotuj zestawienie miesięcznych podstaw chorobowego, dat objęcia i ustania ubezpieczenia z każdego tytułu, przerw oraz wcześniejszych świadczeń. Przy każdym pominiętym miesiącu zapisz powód pominięcia. Porównanie powinno pokazać zarówno użyte kwoty, jak i przyjęty dzielnik oraz ewentualną liczbę miesięcy z poprzedniego tytułu.
Art. 52 odsyła do odpowiednich reguł podstawy także przy innych świadczeniach, lecz ich prawo i stawki wymagają własnej oceny. Chorobowe po ustaniu tytułu ma dodatkowo ograniczenie z art. 46. Przy prawach powstałych przed 1 stycznia 2022 r. trzeba uwzględnić regułę przejściową z art. 21 nowelizacji z 2021 r., zamiast bez sprawdzenia przenosić obecny rachunek na dawną, nieprzerwaną niezdolność.
Jeśli rozbieżność dotyczy wysokości świadczenia, art. 63 ustawy zasiłkowej daje podstawę wystąpienia do ZUS o ustalenie uprawnień. Analiza podstawy zasiłku w sprawie ZUS może wtedy dotyczyć konkretnej różnicy w miesiącach, kwotach lub regule przeliczenia, a nie samego oczekiwania, że wyższa ostatnia składka powinna dać wyższą wypłatę.
