Jakie odsetki zastosować przy opóźnieniu zapłaty między przedsiębiorcami?

Przy opóźnionej zapłacie między przedsiębiorcami nie należy automatycznie stosować jednej stopy do całej zaległości. Najpierw ustal, czy chodzi o transakcję handlową objętą szczególną ustawą, następnie sprawdź wykonanie świadczenia, właściwy termin zapłaty i okresy naliczania. Dopiero na tej podstawie można policzyć należność.

Ustal reżim należności

Art. 2–4 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom wymagają między innymi odpłatnej dostawy towaru lub usługi oraz właściwego związku z działalnością stron. Sama faktura i dwa numery identyfikacyjne firm nie zastępują analizy umowy. Znaczenie mają też wyłączenia, w tym dotyczące określonych czynności bankowych oraz długów objętych upadłością lub restrukturyzacją od wskazanego w ustawie momentu.

W zakresie objętym tą ustawą art. 4a wyłącza stosowanie art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego. Nie można więc wpisać zwykłej stopy ustawowej za opóźnienie tylko dlatego, że jest dostępna w kalkulatorze. Jeżeli zobowiązanie nie podlega szczególnej ustawie, podstawę i stopę trzeba ustalić odrębnie według właściwej umowy i przepisów, w tym art. 481 Kodeksu cywilnego. Niniejszy tekst nie wylicza wszystkich odmiennych reżimów.

Nie zaczynaj obliczeń od samej daty faktury

Art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 łączą uprawnienie z wykonaniem własnego świadczenia i nieotrzymaniem zapłaty w terminie. Zapisz osobno wykonanie lub odbiór, doręczenie faktury, termin zapłaty oraz pierwszy dzień rzeczywistego opóźnienia. Odróżniaj termin ostatniego dnia na zapłatę od następnego dnia, gdy dłużnik już się spóźnia.

Nadmiernie wydłużony termin umowny wymaga kontroli art. 7 ust. 2–4, art. 8 ust. 2–5 i art. 13 ust. 2. Inaczej ustawa traktuje między innymi relację dużego dłużnika z wierzycielem będącym mikro-, małym lub średnim przedsiębiorcą, a inaczej dłużnika publicznego i publiczny podmiot leczniczy. Nie wystarczy przyjąć każdej daty wpisanej jednostronnie na fakturze. Gdy dokument doręczono przed wykonaniem lub data doręczenia jest nieustalona, znaczenie mają również ustawowe reguły liczenia od otrzymania towaru lub usługi.

Wybierz kategorię i podziel okres

Art. 4 pkt 3 przewiduje dwie kategorie odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych. Niższa dotyczy dłużnika będącego publicznym podmiotem leczniczym w ustawowym rozumieniu. Nie obejmuje automatycznie każdego dłużnika związanego z ochroną zdrowia. Art. 11b opiera stopę dla pierwszego półrocza na stopie referencyjnej NBP z 1 stycznia, a dla drugiego na stopie z 1 lipca.

Kategoria dłużnika	Stopa roczna wyłącznie za 1 lipca–31 grudnia 2026 r.
Publiczny podmiot leczniczy	11,75%
Pozostali dłużnicy w transakcjach objętych ustawą	13,75%

Powyższe wartości wynikają z obwieszczenia ogłoszonego w Monitorze Polskim z 2026 r. pod poz. 642. Nie są stopami dla całego roku ani dla każdego wcześniejszego opóźnienia. Jeżeli zaległość obejmuje inne półrocza, dobierz właściwe obwieszczenia do każdego z nich. W niepublicznym wariancie art. 7 ust. 1 trzeba też sprawdzić, czy strony uzgodniły wyższe odsetki; ocena takiej klauzuli wymaga treści umowy i uwzględnienia właściwych ograniczeń.

Przygotuj rozliczenie możliwe do sprawdzenia

W zestawieniu pokaż podstawę kapitałową, początek i koniec każdego okresu, właściwą stopę oraz wpłaty. Dla dni po rozliczeniu częściowej zapłaty nie utrzymuj bez analizy poprzedniej, pełnej podstawy. Przy umówionych częściach świadczenia uwzględnij art. 11 ust. 2 pkt 1. Nie wyciągaj wyniku liczbowego bez ustalenia tych danych.

Przy transakcjach historycznych zbadaj także art. 20 i 22 nowelizacji z 2019 r., zamiast zakładać identyczny reżim dla wszystkich dat. Rekompensata i dodatkowe koszty odzyskiwania należności są odrębnymi pozycjami, a nie podwyższeniem procentowej stopy odsetek. Jeżeli sporne są termin, wpłaty lub klauzula umowna, ich ocenę można objąć uzgodnioną pomocą prawną przy dochodzeniu długu.