Przejdź do treści 
Art. 59 k.k. pozwala w określonych warunkach skazać sprawcę bez wymierzania mu kary. W sprawie z art. 178a § 1 k.k. taka możliwość wymaga oceny wszystkich przesłanek, a nie tylko wyniku badania lub dotychczasowej niekaralności. Nie oznacza też automatycznie braku zakazu prowadzenia albo świadczenia na Fundusz.
Cztery warunki, które trzeba sprawdzić łącznie
Z art. 59 Kodeksu karnego wynika następujący test:
- Przestępstwo jest zagrożone pozbawieniem wolności nieprzekraczającym trzech lat albo karą łagodniejszego rodzaju.
- Społeczna szkodliwość konkretnego czynu nie jest znaczna.
- Sąd orzeka jednocześnie środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny.
- Cele kary zostaną w ten sposób spełnione.
Obecny art. 178a § 1 przewiduje karę do trzech lat pozbawienia wolności, mieści się więc w pierwszej granicy. Przy kwalifikacji z art. 178a § 4, zagrożonej karą od trzech miesięcy do pięciu lat, sam limit z art. 59 nie jest spełniony. Należy ustalić rzeczywistą kwalifikację i ustawę właściwą dla daty czynu; nie można zastąpić tego samą nazwą „jazda po alkoholu”.
„Szkodliwość nie jest znaczna” to ocena czynu
Nie należy zmieniać ustawowego sformułowania na wymóg „znikomej” szkodliwości. Znikomość jest odrębnym zagadnieniem z art. 1 § 2 k.k. Przy art. 59 chodzi o skazanie za przestępstwo, którego społeczna szkodliwość nie jest znaczna.
Art. 115 § 2 nakazuje uwzględnić między innymi naruszone dobro, sposób i okoliczności działania, wagę naruszonych obowiązków oraz rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. W sprawie kierowcy trzeba odnieść argumenty do ustalonych faktów: przebiegu jazdy, ruchu, realnych zagrożeń i pozostałych okoliczności. Brak wypadku lub krótki odcinek nie przesądzają same wyniku takiej oceny.
Dokumenty dotyczące życia osobistego i zachowania po czynie mogą mieć znaczenie przy ocenie celów reakcji karnej. Nie zastępują jednak dowodów dotyczących samego zdarzenia. Sama niekaralność nie wykazuje wszystkich warunków art. 59.
Brak kary nie usuwa obowiązkowych następstw skazania
Odstąpienie na podstawie art. 59 jest rozstrzygnięciem w wyroku skazującym. Nie jest uniewinnieniem, stwierdzeniem braku przestępstwa ani warunkowym umorzeniem z art. 66. Sąd uznaje odpowiedzialność sprawcy, a odstępuje od wymierzenia kary.
Przy skazaniu z art. 178a § 1 trzeba nadal uwzględnić art. 42 § 2, przewidujący obowiązkowy zakaz co najmniej na trzy lata, oraz art. 43a § 2, przewidujący świadczenie na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej co najmniej 5000 zł. Sam art. 59 nie stanowi podstawy do pominięcia tych obowiązków. Odrębnych, szczególnych podstaw odstąpienia nie wolno zastępować ogólną obietnicą „bez kary, więc bez zakazu i Funduszu”.
Pokazuje to wyrok SN z 25 lutego 2021 r., V KK 543/20. W sprawie, w której odstąpiono od kary, SN zakwestionował pozostawienie świadczenia 500 zł i wskazał na szczególną, obowiązkową regulację art. 43a § 2. Uchylił rozstrzygnięcie wyłącznie w zaskarżonej części dotyczącej świadczenia i przekazał ją do ponownego rozpoznania. Nie była to ogólna aprobata stosowania art. 59 w każdej sprawie alkoholowej.
Jak przygotować stanowisko, które odnosi się do tego testu
- Sprawdź opis czynu, kwalifikację oraz datę zdarzenia.
- Wskaż konkretne fakty i dowody dotyczące społecznej szkodliwości, wraz z okolicznościami niekorzystnymi.
- Wyjaśnij, dlaczego jednocześnie orzekana reakcja miałaby spełnić cele kary.
- Oddziel argument za odstąpieniem od kary od oceny obowiązkowego zakazu i świadczenia.
- Porównaj ten wariant z rzeczywiście dostępnymi innymi rozstrzygnięciami, zamiast utożsamiać je z art. 59.
Jeżeli czyn miał miejsce pod wcześniejszą ustawą, art. 4 § 1 wymaga sprawdzenia, czy jest ona względniejsza. Kwot i długości zakazu pojawiających się w historycznym opisie sprawy nie można kopiować jako obecnych zasad. Również odstąpienie od kary nie rozwiązuje samo problemu wykonania orzeczonego świadczenia. Orzeczenie świadczenia na podstawie art. 43a k.k. i jego późniejsze wykonanie według art. 206 k.k.w. to odrębne kwestie.
Do omówienia tego wariantu potrzebne są zarzut, dokumenty zdarzenia i dane o etapie sprawy. Zakres analizy i przygotowania obrony przedstawia strona pomocy w sprawach jazdy po alkoholu.
