Kiedy małżonek może żądać sądowego wyłączenia solidarności za zwykłe potrzeby rodziny

Małżonek może żądać, aby sąd z ważnych powodów wyłączył jego solidarną odpowiedzialność za zobowiązania zaciągane przez drugiego w sprawach zwykłych potrzeb rodziny. Służy temu własne żądanie z art. 30 § 2 KRO. Samo rozstanie, intercyza ani podział majątku nie zastępuje takiego rozstrzygnięcia.

Najpierw ustal, o jaką odpowiedzialność chodzi

Art. 30 § 1 KRO przewiduje solidarność za zobowiązania zaciągnięte przez jednego małżonka w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Solidarność oznacza, że wierzyciel może żądać świadczenia według jej zasad także od drugiej osoby. Nie należy sprowadzać tego mechanizmu do pytania, kto podpisał zamówienie albo na kogo wystawiono fakturę.

Czym innym jest twierdzenie, że dany zakup w ogóle nie służył zwykłym potrzebom rodziny, a czym innym wniosek o sądowe wyłączenie odpowiedzialności z ważnych powodów. Pierwsza kwestia dotyczy podstawy określonego długu. Druga wymaga osobnego rozstrzygnięcia o ustawowej solidarności. Nie należy mieszać obu stanowisk w jednym nieoznaczonym żądaniu.

Ważne powody wymagają konkretnych faktów

We wniosku trzeba wyjaśnić, jakie zachowania lub okoliczności uzasadniają ingerencję sądu oraz jak wpływają na sytuację rodziny i odpowiedzialność wnioskodawcy. Samo zdanie „nie ufam małżonkowi” nie opisuje faktów, które można zbadać. Przydatne są umowy, zamówienia, korespondencja o zobowiązaniach, dokumenty płatności i uporządkowana chronologia.

Nie ma automatycznej wygranej opartej na samym konflikcie. Należy przedstawić istotne zdarzenia, ich powtarzalność, skutki i dowody. Każdy przykład musi odpowiadać rzeczywistemu charakterowi zobowiązań, ponieważ art. 30 nie jest ogólnym sposobem uchylenia odpowiedzialności za wszystkie długi.

Wniosek do sądu i stanowisko drugiego małżonka

Sprawę wszczyna wniosek w postępowaniu nieprocesowym przed właściwym sądem rejonowym. Trzeba oznaczyć małżonków, dokładne żądanie, fakty i dowody oraz dołączyć odpowiednie dokumenty. W braku szczególnej podstawy właściwości art. 508 § 1 KPC wskazuje sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a przy braku miejsca zamieszkania — sąd miejsca jego pobytu. Pozostałe sytuacje i możliwość wyznaczenia innego sądu określa ten sam przepis. Nie jest to automatycznie ta sama sprawa i ten sam sąd co podział majątku.

Zgodnie z art. 565 § 1 i 3 KPC rozstrzygnięcie powinno być poprzedzone umożliwieniem drugiemu małżonkowi złożenia wyjaśnień, chyba że wysłuchanie nie jest możliwe lub celowe. Sąd może też zarządzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia warunków, w jakich małżonkowie żyją. Samo złożenie wniosku nie stanowi już wyłączenia solidarności.

Orzeczenie i wiedza kontrahenta to dwa zagadnienia

Trzeba sprawdzić treść i prawomocność rozstrzygnięcia. Zasadnicza reguła art. 521 § 1 KPC wiąże skuteczność postanowienia co do istoty z jego uprawomocnieniem, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Nie należy traktować wniosku lub nieprawomocnego dokumentu jak automatycznego usunięcia każdego wcześniejszego długu.

Odrębnie art. 30 § 3 KRO wymaga, aby wyłączenie odpowiedzialności było wiadome osobie trzeciej, wobec której ma być skuteczne. Zachowaj więc dokumenty wykazujące wiedzę konkretnego kontrahenta, na przykład doręczoną mu informację z właściwym rozstrzygnięciem. Nie wystarcza samo przekonanie, że „wszyscy wiedzą o rozstaniu”. Przy ocenie oznaczonej należności zestaw daty jej powstania, rozstrzygnięcia i uzyskania tej wiedzy.

Rozstrzygnięcie może wymagać późniejszej zmiany

Art. 30 § 2 dopuszcza uchylenie postanowienia w razie zmiany okoliczności. Również wtedy znaczenie mają właściwe żądanie i możliwość wyjaśnień drugiego małżonka. Nie można samym prywatnym porozumieniem założyć, że wcześniejsze rozstrzygnięcie przestało obowiązywać wobec wszystkich zainteresowanych.

Jeżeli porządkowanie zobowiązań towarzyszy przygotowaniu podziału majątku, zestaw osobno dokumenty ustroju, umowy dotyczące długów i ewentualne orzeczenie z art. 30. Każdy z tych dokumentów odpowiada na inne pytanie i dopiero razem pozwalają ocenić potrzebne działanie.

Podstawy

KRO, art. 30 i 52; KC, art. 6 i 366; KPC, art. 126, 187, 507–508, 511, 521, 565 i 565¹.