Przejdź do treści 
Dziecko zostało przysposobione, a jego biologiczny rodzic lub inni dawni krewni chcą nadal się z nim spotykać. Odpowiedzi nie daje samo stwierdzenie, że więź biologiczna przecież pozostała. Trzeba ustalić skutki prawomocnego orzeczenia o przysposobieniu, ewentualne ustawowe wyjątki i konkretną podstawę żądania kontaktów. Innego zbadania wymaga również sytuacja, w której kontakty były uregulowane przed adopcją.
Czy po adopcji nadal istnieje ta sama podstawa kontaktów?
Przy pełnym przysposobieniu art. 121 KRO tworzy między przysposabiającym a dzieckiem stosunek taki jak między rodzicami a dziećmi. Dziecko nabywa też prawa i obowiązki wobec krewnych przysposabiającego. Jednocześnie co do zasady ustają prawa i obowiązki wynikające z jego dotychczasowego pokrewieństwa, w obu kierunkach. Dlatego żądania dawnej rodziny nie można ocenić tak, jakby przysposobienia nie było. Trzeba sprawdzić także wyjątki z art. 121¹ KRO.
Przysposobienie dziecka małżonka: dwa różne wyjątki
Artykuł 121¹ § 1 KRO zachowuje więź prawną dziecka z małżonkiem, którego dziecko zostało przysposobione przez drugiego małżonka, oraz z krewnymi tego pierwszego małżonka. Dotyczy to także przysposobienia po ustaniu małżeństwa wskutek jego śmierci. Odmienny jest § 2: jeżeli małżonek przysposobił dziecko swojego małżonka po śmierci drugiego z rodziców dziecka, zachowanie praw i obowiązków wobec krewnych zmarłego wymaga odpowiedniego postanowienia sądu w orzeczeniu o przysposobieniu. Nie wolno zakładać tego wyjątku tylko na podstawie rodzinnej historii.
Sprawdź, czy skutki przysposobienia były ograniczone
Artykuł 124 § 1 KRO przewiduje również przysposobienie, którego skutki ograniczają się do stosunku między przysposabiającym a przysposobionym i rozciągają się na zstępnych przysposobionego. Nie można utożsamiać go z pełnym zerwaniem dawnych więzi prawnych. Tego ograniczenia nie można jednak orzec przy zgodzie rodziców bez wskazania osoby przysposabiającego. W okresie małoletności sąd może też, na zasadach z art. 124 § 3, zmienić tak ograniczone skutki na skutki z art. 121–123 KRO. Potrzebne jest zatem aktualne orzeczenie, a nie wyłącznie informacja, jak nazywano adopcję na jej początku.
Osobny skutek zgody bez wskazania przysposabiającego
Rodzicom, którzy wyrazili zgodę z art. 119¹ KRO na przysposobienie w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego, nie przysługują władza rodzicielska ani prawo do kontaktów z dzieckiem. Nie jest to skutek, który należy automatycznie przypisywać każdej zwykłej zgodzie na adopcję. Samą procedurę zgody i granicę jej odwołania wyjaśnia odrębny poradnik o zgodzie na przysposobienie bez wskazania osoby przysposabiającego.
Czy do kontaktów trzeba najpierw rozwiązać adopcję?
Żądanie kontaktów oraz rozwiązanie stosunku przysposobienia to różne działania. Rozwiązanie podlega własnym przesłankom i ograniczeniom z art. 125–126 KRO; art. 125¹ wyłącza je w określonym tam przypadku zgody bez wskazania osoby przysposabiającego. Nie należy traktować takiego procesu jako automatycznego sposobu uzyskania spotkań ani zakładać, że każda dawna sentencja kontaktowa odżyje bez dalszej oceny. Oddzielny zakres ma rozwiązanie przysposobienia.
Czy można powołać się na wcześniejszą faktyczną pieczę?
Artykuł 113⁶ KRO obejmuje także inne osoby, jeżeli przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem. Może to wymagać osobnej kwalifikacji konkretnej sytuacji po adopcji. Nie jest jednak automatycznym wyjątkiem dla każdego biologicznego rodzica lub krewnego, który utracił dotychczasową podstawę prawną kontaktów. Nie wystarcza nazwanie dawnego pokrewieństwa „szczególną więzią”; trzeba zbadać rzeczywiste fakty pieczy i dobro dziecka.
W sprawie III Nsm 547/16 Sąd Rejonowy w Legionowie 15 listopada 2017 r. oddalił wniosek biologicznego ojca po pełnym przysposobieniu dziecka przez męża matki. W opublikowanym uzasadnieniu rozważył również możliwość zastosowania art. 113⁶ KRO, lecz nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania w ustalonych okolicznościach. To konkretny historyczny przykład, a nie jednolita linia Sądu Najwyższego ani uniwersalne zalecenie utrzymywania w tajemnicy pochodzenia dziecka. Ochrona dobra dziecka może uzasadniać ograniczenie lub zakaz kontaktów na zasadach stosowanych odpowiednio.
Jak uporządkować dokumenty przed żądaniem kontaktu?
Najpierw odtwórz podstawę prawną i chronologię. Nie zakładaj samodzielnie, że stare orzeczenie można wykonywać bez uwzględnienia adopcji albo że każda jego część automatycznie przestała istnieć. Jeżeli istnieje wcześniejsze rozstrzygnięcie kontaktowe, trzeba je zestawić z późniejszą zmianą statusu i ocenić potrzebę odpowiedniego rozstrzygnięcia sądu, z uwzględnieniem art. 577 KPC.
| Co ustalić | Dlaczego ma znaczenie dla kontaktów |
|---|---|
| Treść prawomocnego orzeczenia o przysposobieniu i późniejszych zmian | Pozwala sprawdzić rodzaj skutków oraz to, czy sąd zachował relację z krewnymi zmarłego rodzica. |
| Dawne orzeczenie lub ugodę o kontaktach i ich daty | Ujawnia, jaki konkretny obowiązek istniał przed zmianą statusu; wymaga analizy łącznie z adopcją. |
| Fakty wcześniejszej pieczy oraz aktualną sytuację dziecka | Pozwala ocenić ewentualną inną podstawę z art. 113⁶, zamiast opierać żądanie wyłącznie na biologii. |
To nie jest kontakt przygotowujący do przyszłej adopcji
Osobista styczność określona przez sąd przed przysposobieniem na podstawie art. 120¹ KRO nie jest jeszcze samym przysposobieniem ani powstaniem stosunku rodzic–dziecko. Jej organizację i wykonanie opisuje odrębny poradnik o osobistej styczności z dzieckiem przed przysposobieniem. Powyższy test zaczyna się od rzeczywistego statusu po adopcji.
Ocena konkretnego uprawnienia
Jeżeli chcesz ustalić, czy po adopcji możesz domagać się kontaktu, przygotuj orzeczenie o przysposobieniu, dawne rozstrzygnięcia kontaktowe oraz opis rzeczywistej relacji i pieczy. Zakres analizy oraz ewentualnego wniosku możesz omówić w ramach pomocy prawnej w sprawach kontaktów z dzieckiem. Wynikiem oceny może być także brak podstaw do żądania spotkań; sama potrzeba ich utrzymania nie zastępuje ustawowego uprawnienia.
