Przejdź do treści 
Przez dłuższy czas opiekowałeś się dzieckiem, ale po rozstaniu z jego rodzicem lub zmianie sytuacji rodzinnej spotkania się urwały. Artykuł 113⁶ KRO pozwala odpowiednio stosować przepisy o kontaktach nie tylko do rodzeństwa, dziadków i powinowatych w linii prostej. Obejmuje również inne osoby, jeżeli przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem. W tej ostatniej kategorii najpierw trzeba wykazać szczególną podstawę własnego żądania.
Nie każda bliska osoba znajduje się w tej samej sytuacji
Warunek dłuższego sprawowania pieczy dotyczy wskazanych na końcu przepisu „innych osób”. Nie jest dodatkowym warunkiem, który należy z tego powodu przypisywać wszystkim dziadkom lub rodzeństwu. Jeżeli jesteś dziadkiem lub babcią, właściwy punkt wyjścia opisuje poradnik o kontaktach dziadków z wnukiem. Jeżeli należysz do innych osób, sama nazwa roli — były partner rodzica, chrzestny czy dawny opiekun — nie rozstrzyga jeszcze sprawy.
Więź emocjonalna a rzeczywista piecza
Serdeczna relacja, prezenty, wspólne wyjazdy lub gotowość pomocy nie dowodzą same przez się sprawowania pieczy. Trzeba odtworzyć rzeczywistą rolę w życiu dziecka: kto i przez jaki czas zajmował się jego codziennymi potrzebami, jak regularna była opieka oraz jakie obowiązki były faktycznie wykonywane. Więź z dzieckiem pozostaje istotnym elementem oceny jego sytuacji, lecz nie zastępuje szczególnego warunku z art. 113⁶ KRO.
Przepis nie wskazuje minimalnej liczby miesięcy ani nie ustanawia wymogu wspólnego zameldowania. Nie należy dopisywać takiego progu. Zamiast ogólnego „wychowywałem dziecko przez lata” pokaż okresy, ciągłość i rzeczywisty zakres opieki. Jeżeli opieka była przerywana, opisz również przerwy i ich przyczyny. Ocenie podlega rzeczywisty układ, a nie samo użyte określenie.
Jak przygotować materiał o wcześniejszej pieczy?
Zestawienie faktów z dowodami pozwala odróżnić codzienną opiekę od okazjonalnego wspierania rodziny. Nie jest to ustawowy formularz ani zamknięta lista wymaganych załączników.
| Fakt do odtworzenia | Przykładowy materiał |
|---|---|
| Okresy i regularność opieki | Chronologia wspólnego życia lub innych okresów rzeczywistej opieki, wiadomości o jej ustalaniu, osoby znające ten układ z własnej obserwacji. |
| Codzienne potrzeby dziecka | Materiały pokazujące faktyczną rolę w organizacji nauki, leczenia, posiłków, odpoczynku lub odbiorów — w zakresie odpowiadającym temu, co rzeczywiście robiłeś. |
| Podział odpowiedzialności | Korespondencja i inne dowody pozwalające ustalić, czy zastępowałeś lub stale współdzieliłeś opiekę, czy jedynie pomagałeś okazjonalnie. |
| Zerwanie kontaktu i obecna sytuacja | Daty ostatnich spotkań, rzeczowa korespondencja o dalszym kontakcie i opis aktualnych potrzeb dziecka, bez nakłaniania go do popierania jednej strony. |
Wskaż, co konkretnie ma potwierdzić każdy dokument lub świadek. Pojedyncze zdjęcie wspólnego wyjazdu może pokazywać relację, ale samo nie odpowiada na pytanie o dłuższe sprawowanie pieczy.
Przykład odmowy: pomoc weekendowa i wakacyjna
W sprawie VI Nsm 811/15 Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy 5 maja 2016 r. oddalił wniosek osób z dalszej rodziny, będących również rodzicami chrzestnymi. Rozważył ich wcześniejszą pomoc w opiece, w tym pobyty weekendowe i wakacyjne, lecz nie uznał jej w ustalonych okolicznościach za pieczę wymaganą przez art. 113⁶ KRO. To przykład znaczenia rzeczywistego zakresu opieki. Nie wynika z niego sztywny przepis, że każdy kontakt weekendowy musi zostać oceniony identycznie albo że samo pokrewieństwo rozstrzyga wynik.
Własny wniosek o kontakty to coś więcej niż zainteresowanie cudzą sprawą
Ogólny status zainteresowanego z art. 510 KPC w postępowaniu dotyczącym dziecka nie zastępuje podstawy własnego uprawnienia z art. 113⁶ KRO. We wniosku trzeba więc wyjaśnić zarówno tę podstawę, jak i oczekiwany sposób kontaktu. Nowy wniosek kieruje się do właściwego sądu opiekuńczego według art. 569 KPC: zasadniczo miejsca zamieszkania dziecka, przy jego braku miejsca pobytu, z dalszymi podstawami wskazanymi w tym przepisie. Przy analizie dawnej, nadal toczącej się sprawy trzeba uwzględnić odrębny przepis przejściowy dotyczący art. 569 § 1 — art. 19 ust. 2 pkt 2 noweli z 9 marca 2023 r. Nie należy utożsamiać nowego własnego żądania z samym zgłoszeniem udziału w cudzej sprawie.
Wykazanie pieczy nie gwarantuje proponowanych spotkań
Po ustaleniu podstawy z art. 113⁶ sąd nadal ocenia dobro dziecka i sposób utrzymywania relacji na zasadach stosowanych odpowiednio. Może być potrzebny inny zakres kontaktu niż proponowany przez wnioskodawcę; dobro dziecka może również uzasadniać ograniczenie lub zakaz. Dlatego materiał powinien wyjaśniać nie tylko dawną rolę dorosłego, lecz także znaczenie bezpiecznego, możliwego do wykonania kontaktu dla dziecka obecnie.
Były opiekun, były partner i dalszy krewny — jeden test, różne fakty
Zakończenie pieczy zastępczej lub związku z rodzicem nie tworzy samo w sobie osobnego automatycznego prawa do spotkań. Są to okoliczności do zastosowania tego samego testu rzeczywistej dłuższej pieczy. Jeżeli po drodze doszło do przysposobienia, potrzebna jest dodatkowa ocena zmiany statusu prawnego, opisana w poradniku o kontaktach z rodziną pochodzenia po przysposobieniu dziecka. Nie wystarczy powołać się na dawną nazwę swojej roli.
Od czego zacząć ocenę konkretnej sytuacji?
Przygotuj chronologię opieki, dokumenty pokazujące codzienne obowiązki i rzeczowy opis obecnej sytuacji dziecka. Pomoc w ocenie podstawy własnego wniosku oraz materiału dowodowego możesz omówić w ramach pomocy prawnej w sprawach kontaktów z dzieckiem. Jeżeli fakty pokazują wyłącznie okazjonalną pomoc, rzetelna analiza może zakończyć się stwierdzeniem braku wymaganej podstawy, zamiast obietnicą uzyskania spotkań.
