Przejdź do treści 
Jeżeli kontrahent umownie przyrzekł, że inna osoba zaciągnie określone zobowiązanie albo spełni świadczenie, trzeba zbadać jego własną odpowiedzialność za tę obietnicę. Art. 391 Kodeksu cywilnego przewiduje odpowiedzialność przyrzekającego za szkodę wynikającą z odmowy zaciągnięcia zobowiązania przez osobę trzecią albo z niespełnienia przez nią świadczenia. Sama klauzula podpisana przez kontrahenta nie dowodzi jeszcze, że osoba trzecia osobiście przyjęła obowiązek wobec Ciebie.
Narysuj trzy role, zanim wybierzesz adresata żądania
W tej konstrukcji występują dwie strony umowy oraz osoba, której zachowanie jedna z nich przyrzeka. Ustal osobno: kto złożył przyrzeczenie, komu je złożył i co miała zrobić osoba pozostająca poza tą umową. Nie wystarczy informacja, że ktoś „odpowiadał za kontakt” albo zapewniał, że wszystko zostanie uzgodnione.
Przykład hipotetyczny: kontrahent przyrzeka w umowie, że wskazany inny podmiot przyjmie na siebie oznaczony obowiązek. Gdy ten podmiot odmawia, trzeba odczytać przyrzeczenie kontrahenta. Nie należy od razu kierować do osoby trzeciej żądania wykonania umowy, której zawarcia właśnie odmówiła. Jej ewentualne odrębne zobowiązanie wymaga własnej podstawy.
Przyrzeczenie rezultatu czy tylko opis planowanych starań?
Sprawdź pełne brzmienie klauzuli, korespondencję i cel uzgodnień. Art. 65 KC nakazuje uwzględniać okoliczności, a w umowach zgodny zamiar i cel stron. Zwroty „doprowadzi do zawarcia”, „podejmie rozmowy” i „przewiduje współpracę” nie powinny być traktowane jako zamienne bez analizy. Trzeba ustalić, czy rzeczywiście przyrzeczono cudze określone zachowanie, czy umówiono inny obowiązek.
Pomocne są cztery konkretne ustalenia:
- Osoba trzecia: czy można jednoznacznie wskazać podmiot, którego zachowanie objęto klauzulą?
- Przyrzeczone zdarzenie: czy chodziło o zaciągnięcie zobowiązania, czy wykonanie oznaczonego świadczenia?
- Warunki i czas: co zgodnie z umową miało nastąpić i w jakich okolicznościach?
- Rzeczywisty przebieg: czy nastąpiła odmowa, niewykonanie, czy dopiero trwają uzgodnienia?
To sposób uporządkowania dokumentów, a nie ustawowy formularz. Nie każda nieudana rozmowa z przyszłym wykonawcą automatycznie uruchamia art. 391.
Odpowiedzialność za przyrzeczenie a rozmiar szkody
Art. 391 łączy odpowiedzialność przyrzekającego ze szkodą poniesioną przez drugą stronę z powodu wskazanej odmowy albo niespełnienia świadczenia. Nie oznacza to, że samo okazanie klauzuli pozwala żądać dowolnej kwoty albo wszystkich kosztów późniejszej transakcji. Trzeba oddzielić istnienie przyrzeczenia, zdarzenie objęte przepisem i powstałą szkodę.
Zachowaj dokument przyrzeczenia, odpowiedź osoby trzeciej, chronologię oraz materiały pokazujące skutki finansowe. Zakres naprawienia szkody wymaga również oceny związku przyczynowego; art. 361 KC odnosi odpowiedzialność do normalnych następstw. Szczegółowe przygotowanie roszczenia omawia poradnik o odszkodowaniu związanym z niewykonaniem umowy. Nie należy zastępować tej oceny automatycznym zsumowaniem rachunków.
Czy przyrzekający może sam wykonać świadczenie?
Drugie zdanie art. 391 pozwala przyrzekającemu zwolnić się od obowiązku naprawienia szkody przez spełnienie przyrzeczonego świadczenia. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy sprzeciwia się temu umowa lub właściwość świadczenia. Nie można więc zapewnić, że dowolna propozycja zastępstwa zawsze wystarczy, zwłaszcza gdy dla umowy znaczenie miało określone osobiste działanie.
Porównaj to, co zaoferowano, z pierwotnym przyrzeczeniem. Inny zakres, przedmiot lub osoba wykonująca mogą wymagać dodatkowych ustaleń. Przepis nie oznacza przymuszenia osoby trzeciej do zawarcia umowy ani jednostronnego wpisania jej w miejsce dotychczasowej strony.
Odwrócony układ ról występuje w umowie na rzecz osoby trzeciej: tam osoba spoza umowy może uzyskać roszczenie jako beneficjent. W omawianym tutaj przyrzeczeniu chodzi o odpowiedzialność strony za obiecane cudze zachowanie. Te konstrukcje wymagają osobnej kwalifikacji.
Podstawą są art. 65, 361 i 391 Kodeksu cywilnego — urzędowy tekst jednolity. Przy ocenie klauzuli dotyczącej działania osoby trzeciej warto przedstawić pełną umowę, treść przyrzeczenia i dokumenty zachowania tej osoby. Pozwala to ustalić właściwą relację, zanim zostanie sformułowane żądanie.
