Przejdź do treści 
Małżonek i inne osoby bliskie zmarłego, które mieszkały z nim do dnia śmierci, są uprawnione przez trzy miesiące od otwarcia spadku do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego w dotychczasowym zakresie. Art. 923 KC zapewnia przejściową podstawę korzystania. Nie jest samodzielnym tytułem własności, powołaniem do spadku ani regułą dziedziczenia każdego najmu.
Bliskość i rzeczywiste mieszkanie ze zmarłym
Przepis nie ogranicza uprawnienia do spadkobierców, ale nie obejmuje też automatycznie każdego krewnego. Łączy status małżonka lub osoby bliskiej z mieszkaniem ze spadkodawcą do dnia jego śmierci. Dlatego trzeba ustalić faktyczne korzystanie i relację, zamiast opierać się wyłącznie na wpisie meldunkowym lub przekonaniu, kto kiedyś otrzyma udział.
Przydatne może być odtworzenie dotychczasowego sposobu zamieszkiwania: z jakich pomieszczeń i przedmiotów korzystano, czy było to rzeczywiste wspólne mieszkanie i jakie dokumenty albo osoby mogą to potwierdzić. Jest to praktyczny materiał do oceny konkretnej sytuacji, nie dodatkowy ustawowy katalog formalnych warunków.
Trzy miesiące od śmierci i zakres dotychczasowy
Spadek otwiera się w chwili śmierci. Termin z art. 923 nie rozpoczyna się dopiero od ogłoszenia testamentu, doręczenia pisma spadkobiercom lub zakończenia sprawy spadkowej. Opóźnienie postępowania samo nie przedłuża tej przejściowej podstawy.
Uprawnienie obejmuje korzystanie w zakresie dotychczasowym. Nie należy wywodzić z niego swobody zajęcia nowych pomieszczeń, oddania mieszkania dowolnej osobie albo rozporządzenia wyposażeniem jak właściciel. Spór o konkretne zachowanie wymaga oceny rzeczywistego wcześniejszego zakresu, a nie samego upływu liczby dni.
Testament nie może odebrać tej ochrony
Rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające opisane uprawnienie jest nieważne. Sam zapis, że mieszkanie ma od razu dostać inna osoba, nie pozwala zignorować art. 923 wobec osoby spełniającej jego warunki. Nie oznacza to jednak, że każde żądanie dotyczące mieszkania jest bezskuteczne: najpierw trzeba prawidłowo ustalić podstawę i zakres poszczególnych praw.
Jeżeli chodzi o przyznanie małżonkowi przedmiotów ponad udział spadkowy, odrębny test przewiduje art. 939 KC. Przejściowe korzystanie nie jest tym samym roszczeniem.
Co po upływie trzech miesięcy
Art. 923 § 2 nie ogranicza innych uprawnień wynikających z najmu lub spółdzielczego prawa do lokalu. Koniec tego okresu nie oznacza więc w każdej sprawie automatycznego obowiązku opuszczenia mieszkania. Trzeba sprawdzić samodzielny tytuł, ewentualne wstąpienie w najem według odrębnych warunków lub szczególne prawa spółdzielcze. Te ostatnie omawia materiał o śmierci uprawnionego do prawa lokatorskiego.
Do analizy dalszej sytuacji mieszkaniowej po zgonie przygotuj datę śmierci, dokumenty dotyczące lokalu, testament i opis wspólnego zamieszkiwania. Pozwala to oddzielić krótką ochronę z art. 923 od prawa, które może trwać dłużej. Podstawa: KC, art. 923–924, 926, 939 i 691.
