Przejdź do treści 
Umowa o spadek po osobie, która nadal żyje, jest według art. 1047 KC nieważna poza wyjątkami przewidzianymi w ustawowym tytule o umowach dotyczących spadku. Rodzinne podpisy i uzgodniona cena nie wystarczają, aby skutecznie sprzedać przyszłe dziedziczenie albo dokonać działu jeszcze nieotwartego spadku. Najpierw trzeba ustalić, co naprawdę jest przedmiotem dokumentu i kto go zawiera.
Oczekiwany spadek nie jest już nabytym prawem
Spadek otwiera się z chwilą śmierci konkretnej osoby. Przykład hipotetyczny: dwoje rodzeństwa umawia się, że jedno za ustaloną kwotę oddaje drugiemu przyszły udział po żyjącym rodzicu. Nie można potraktować samej takiej umowy jak skutecznego zbycia już odziedziczonego udziału. Wymaga ona oceny zakazu z art. 1047, a nie tylko zgodności podpisów czy dokonania przelewu.
Innym zagadnieniem jest rozporządzenie przez właściciela jego obecną rzeczą za życia. To, że rodzina myśli o przyszłym dziedziczeniu, nie czyni automatycznie każdej darowizny lub innej czynności umową o przyszły spadek. O kwalifikacji decydują rzeczywista treść, strony i przedmiot; pozorny tytuł „ugoda rodzinna” nie zastępuje tej analizy.
Ustawowy wyjątek nie jest dowolną umową rodzeństwa
Art. 1048 pozwala spadkobiercy ustawowemu zawrzeć z przyszłym spadkodawcą umowę zrzeczenia się dziedziczenia w formie aktu notarialnego. Ustawa dopuszcza ograniczenie zrzeczenia do samego prawa do zachowku, w całości lub części. Przewiduje też szczególną regułę interpretacji zrzeczenia na korzyść innej osoby: w razie wątpliwości uważa się je za warunkowe, zależne od dziedziczenia przez tę osobę.
Nie wynika z tego uprawnienie dwóch przyszłych spadkobierców do swobodnego wzajemnego handlowania udziałami w spadku po żyjącym człowieku. Strony, forma i zakres wyjątku mają znaczenie. Szczegółowe odróżnienie tej instytucji od oświadczenia po śmierci przedstawia zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku; nie należy zastępować jednej czynności nazwą drugiej.
Przy ocenie wyjątku trzeba także uwzględnić skutki dla zstępnych określone w art. 1049 oraz możliwość odmiennego umówienia. Uchylenie zrzeczenia wymaga umowy między zrzekającym się a osobą, po której się zrzekł, również w formie aktu notarialnego, zgodnie z art. 1050. Zwykłe oświadczenie krewnego nie zastępuje takiej umowy.
Jeżeli dokument już podpisano
Zbierz pełny tekst, aneksy, dane stron, daty, dowody przekazanych świadczeń i informację, czy osoba, której majątku dokument dotyczy, żyła przy zawieraniu umowy. Nie zakładaj, że zapłata sama usuwa nieważność albo że każde rodzinne uzgodnienie jest z tego powodu nieważne. Ewentualne dalsze rozliczenia wymagają osobnej podstawy i oceny.
Po otwarciu spadku i jego przyjęciu istnieje odrębna konstrukcja zbycia spadku lub udziału z art. 1051. Nie należy stosować jej wstecz do samego oczekiwania na spadek. Te różnice pomagają przygotować analizę umowy związanej z przyszłym dziedziczeniem, zanim podejmie się dalsze czynności majątkowe. Podstawa: KC, art. 924 i 1047–1051.
