Przejdź do treści 
Bliski może w określonej sytuacji ustanowić obrońcę dla osoby pozbawionej wolności i pokrywać koszty jego pracy. Nie oznacza to jednak, że przejmuje decyzje o obronie albo uzyskuje dostęp do wszystkich informacji. Przy rozpoczęciu współpracy trzeba rozdzielić trzy role: osobę ustanawiającą obrońcę, osobę bronioną i osobę finansującą pomoc.
Kiedy inna osoba może ustanowić obrońcę?
Zgodnie z art. 83 § 1 Kodeksu postępowania karnego, do czasu ustanowienia obrońcy przez oskarżonego pozbawionego wolności może go ustanowić inna osoba. Oskarżonego należy o tym niezwłocznie zawiadomić. Przepis nie ogranicza tej możliwości wyłącznie do członka rodziny. Upoważnienie do obrony można udzielić na piśmie albo przez oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne.
Określenie „oskarżony” obejmuje tu także podejrzanego, zgodnie z art. 71 § 3 KPK. Sam fakt zatrzymania nie przesądza jeszcze o takim statusie. Kontakt zatrzymanego z adwokatem na podstawie art. 245 KPK trzeba odróżnić od opisanego ustanowienia obrońcy. Kwestie pierwszej pomocy i pozbawienia wolności opisuje zakres pomocy przy tymczasowym aresztowaniu.
Co wynika z każdej roli?
| Rola | Co należy wyjaśnić |
|---|---|
| Osoba ustanawiająca obrońcę | Czy zachodzą warunki art. 83 KPK i w jaki sposób udzielono upoważnienia. |
| Osoba broniona | To jej interesów dotyczy obrona. Adwokat zachowuje niezależność zawodową, a czynności obrońcy mogą być podejmowane jedynie na korzyść oskarżonego. |
| Osoba finansująca pomoc | Co ma być opłacone, kto przyjmuje obowiązki finansowe i jak będą rozliczane. Sama zapłata nie daje prawa do kierowania obroną za bronionego. |
Role te mogą się częściowo łączyć, lecz nie należy ich utożsamiać. Podstawą rozróżnienia są art. 83 i 86 KPK oraz § 6, 7 i 45 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej. Jeżeli później osoba broniona sama podejmuje decyzję o ustanowieniu obrońcy, trzeba sprawdzić aktualne upoważnienia i ich zakres, zamiast opierać dalszą pracę wyłącznie na wcześniejszej rozmowie z rodziną.
Płatność a poufne informacje
Opłacenie honorarium ani pokrewieństwo nie tworzą automatycznie prawa do całych akt, relacji z rozmów czy ustaleń obrony. Art. 6 Prawa o adwokaturze i § 19 zasad etyki chronią informacje uzyskane przy wykonywaniu obowiązków zawodowych. Uzgodnienie osoby kontaktowej nie jest ogólnym zwolnieniem z tajemnicy. Dopuszczalny zakres przekazywania informacji trzeba ustalić z uwzględnieniem tych obowiązków, a nie tylko oczekiwań płatnika. Szersze granice opisuje materiał o tajemnicy adwokackiej i poufności.
Co ustalić przed rozpoczęciem pracy?
Art. 16 ust. 1 Prawa o adwokaturze przewiduje ustalenie opłat w umowie z klientem, a § 50 zasad etyki wymaga poinformowania klienta o wysokości honorarium lub sposobie jego wyliczenia. Przy finansowaniu przez inną osobę należy zatem jasno oddzielić upoważnienie do obrony od ustaleń dotyczących zapłaty. Nie wystarczy założyć, że osoba wykonująca przelew ma wszystkie uprawnienia klienta.
- Wskaż, kogo dotyczy obrona i jaki jest jego status w postępowaniu.
- Ustal, kto udziela upoważnienia i na jakiej podstawie.
- Wyjaśnij, kto uzgadnia finansowanie, za jakie czynności i według jakich zasad.
- Oddziel kontakt organizacyjny od przekazywania informacji objętych tajemnicą.
Takie ustalenia pozwalają powierzyć właściwe zadanie bez oczekiwania, że zapłata zastąpi decyzje osoby bronionej. Przy uzgadnianiu zakresu obrony przed sądem warto od razu wskazać, które z tych ról pełni osoba zgłaszająca sprawę.
