Przejdź do treści 
Odmowa dokonania czynności spadkowej przez notariusza wymaga szybkiego ustalenia dwóch rzeczy: daty odmowy oraz tego, czy w terminie zażądano pisemnego uzasadnienia. Od tego zależy początek terminu zażalenia. Prawo o notariacie przewiduje drogę do sądu okręgowego za pośrednictwem notariusza, który odmówił czynności. Sama skarga organizacyjna lub kolejne rozmowy w kancelarii nie zastępują tego środka.
Odmowa, protokół i pouczenie
Zgodnie z art. 81 Prawa o notariacie notariusz odmówi czynności sprzecznej z prawem. Odmowę stwierdza w protokole, a osobę, której odmówiono, poucza o prawie i trybie zaskarżenia. W praktyce trzeba zachować dokumenty oraz odróżnić rzeczywistą odmowę od ustalania terminu wizyty lub prośby o uzupełnienie materiału.
Nie każda niekorzystna dla rodziny ocena jest dowolnością notariusza. Zażalenie powinno odnosić się do konkretnej przeszkody prawnej wskazanej przy odmowie. W sprawie poświadczenia dziedziczenia przydatne są testamenty, informacje o uczestnikach i dokumenty, które przedstawiono przy czynności. Ogólne wymagania tego sposobu potwierdzenia praw przedstawia porównanie notarialnego i sądowego potwierdzenia dziedziczenia.
Żądanie uzasadnienia i zażalenie mają odrębne terminy
| Czynność | Termin i początek |
|---|---|
| Pisemne żądanie sporządzenia i doręczenia uzasadnienia | Tydzień od dnia odmowy dokonania czynności. |
| Sporządzenie uzasadnienia przez notariusza | Tydzień od dnia otrzymania żądania. |
| Zażalenie po terminowym żądaniu uzasadnienia | Tydzień od dnia doręczenia uzasadnienia odmowy. |
| Zażalenie bez żądania uzasadnienia w przepisanym terminie | Tydzień od dnia, w którym zainteresowany dowiedział się o odmowie. |
Nie należy traktować tych reguł jako dwóch dowolnych tygodni liczonych dopiero od ponownej wizyty. Spóźnione żądanie uzasadnienia nie daje samo przez się nowego terminu zażalenia. Dla kontroli chronologii zachowaj dowód odmowy, wysłania lub złożenia żądania oraz doręczenia uzasadnienia. Konkretne obliczenie końca terminu trzeba oprzeć na rzeczywistych datach i sposobie dokonania czynności.
Do którego sądu i przez kogo
Zażalenie wnosi się do sądu okręgowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii odmawiającego notariusza, za pośrednictwem tego notariusza. Nie kieruje się go wyłącznie do rady izby notarialnej ani bezpośrednio do dowolnego sądu według miejsca zamieszkania spadkobiercy.
Notariusz ma obowiązek ustosunkować się do zażalenia w terminie tygodnia, przedstawić stanowisko sądowi i doręczyć je zainteresowanemu, z wyjątkiem przewidzianym dla sporządzonego i doręczonego już uzasadnienia odmowy. Sąd rozpoznaje zażalenie na rozprawie, odpowiednio stosując przepisy o postępowaniu nieprocesowym. Notariusz może też uznać zażalenie za słuszne i dokonać czynności; wówczas nie nadaje mu dalszego biegu.
Co wyjaśnić przed sporządzeniem pisma
Oznacz konkretną czynność, której odmówiono, opisz wskazaną przeszkodę oraz wyjaśnij, dlaczego jej ocena ma być błędna. Załącz materiał pozwalający porównać stan przedstawiony notariuszowi z zarzutami. Gdy dokumenty lub informacje się zmieniły, trzeba jasno wskazać tę zmianę, zamiast przedstawiać sądowi dwie różne wersje jako tę samą sytuację.
Ta ogólna droga odmowy nie zastępuje szczególnych środków dotyczących już wydanego europejskiego poświadczenia spadkowego. Jeśli problemem jest błąd w takim poświadczeniu, właściwe jest rozróżnienie sprostowania, zmiany, uchylenia i kontroli EPS. Przy ocenie odmowy czynności spadkowej kluczowe są więc pełny protokół, uzasadnienie i daty, a nie samo ustne streszczenie „notariusz się nie zgodził”. Podstawa: Prawo o notariacie, art. 81–83.
