Przejdź do treści 
Przy wykroczeniu z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń zasadą jest orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów. Możliwość odstąpienia od tego środka wymaga odrębnej oceny według art. 39. Potrzeba samochodu w pracy, wcześniejsza niekaralność lub niski wynik nie tworzą same automatycznego wyjątku. Trzeba wykazać, dlaczego konkretna sprawa zasługuje na szczególne uwzględnienie.
Od jakiego obowiązku sąd miałby odstąpić?
Art. 87 § 3 Kodeksu wykroczeń wiąże zakaz z wykroczeniem określonym w § 1. Najpierw należy więc sprawdzić właściwy typ czynu. Nie wszystkie sytuacje opisane w art. 87 mają identyczny reżim zakazu.
Art. 39 § 1 pozwala w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie między innymi odstąpić od wymierzenia środka karnego. Jest to decyzja sądu dotycząca ustawowego wyjątku, a nie zwykłe zapewnienie, że zakaz będzie dla obwinionego dotkliwy.
Dwa alternatywne kierunki uzasadnienia
| Kryterium | Co może wymagać udokumentowania |
|---|---|
| Charakter i okoliczności czynu | Rzeczywisty przebieg jazdy, miejsce, czas, warunki i ryzyko wynikające z zachowania, wraz z okolicznościami zarówno korzystnymi, jak i niekorzystnymi. |
| Właściwości i warunki osobiste sprawcy | Dotychczasowy sposób życia, sytuacja rodzinna i bytowa, obowiązki wobec osób zależnych oraz rzeczywiste znaczenie prowadzenia pojazdu. |
Ustawa posługuje się alternatywą. Nie trzeba twierdzić, że zawsze konieczne jest jednoczesne spełnienie obu kierunków. Każdy z nich należy jednak ocenić na tle całej sprawy i wymogu szczególnego uwzględnienia. Zwykła okoliczność łagodząca nie staje się automatycznie wystarczającym uzasadnieniem całkowitego odstąpienia od zakazu.
Dlaczego podobne argumenty mogą prowadzić do różnych wyników?
W opublikowanej sprawie IV Ka 744/15 Sądu Okręgowego w Poznaniu nie uwzględniono żądania odstąpienia. Sąd oceniał między innymi wcześniejsze spożycie, świadomość planowanej jazdy i przewożenia uczestników spotkania. Nocna pora, mniejszy ruch i utrudnienia w działalności gospodarczej nie przeważyły nad oceną całokształtu zdarzenia.
Z kolei w sprawie II W 933/16 Sądu Rejonowego w Brzesku sąd odstąpił od zakazu. Uwzględnił łącznie ustalone okoliczności czynu oraz sytuację zawodową i rodzinną kierowcy, w tym utrzymanie rodziny. Nie wynika z tego zasada, że każdy zawodowy kierowca ma otrzymać takie samo rozstrzygnięcie.
To historyczne indywidualne sprawy, przydatne do zrozumienia sposobu ważenia argumentów. Nie należy z nich przepisywać dawnych kwot grzywny ani pouczeń jako aktualnej instrukcji. Porównanie samych zawodów lub samych wyników badania również nie zastępuje oceny różnic między zdarzeniami.
Jak zamienić ogólne twierdzenia w możliwe do sprawdzenia dane?
- Opisać rzeczywisty przebieg jazdy i wskazać materiał, który go potwierdza.
- Wyjaśnić, do czego faktycznie potrzebny jest pojazd i jakie obowiązki wymagają przemieszczania się.
- Udokumentować sytuację osób pozostających na utrzymaniu lub wymagających opieki, jeżeli jest podnoszona.
- Przedstawić rzeczywiste konsekwencje zakazu dla pracy, dochodu i niezbędnych potrzeb, zamiast samego zaświadczenia o zatrudnieniu.
- Zestawić dotychczasowy sposób życia z całym materiałem sprawy, bez pomijania wcześniejszych naruszeń.
- Wyraźnie wskazać, dlaczego te okoliczności mają uzasadniać właśnie odstąpienie, a nie tylko łagodniejszy wymiar środka.
Nie jest to lista elementów gwarantujących korzystny wyrok. Celem jest umożliwienie sądowi indywidualnej oceny i odniesienia się do rzeczywistego wyjątku. Nie należy tworzyć pozornych obowiązków zawodowych lub rodzinnych ani przedstawiać nieprawdziwej wersji zdarzenia.
Czego ten wyjątek nie zastępuje?
Sądowe odstąpienie od środka karnego z art. 39 różni się od środków wychowawczych z art. 41, takich jak pouczenie lub ostrzeżenie. Nie jest też warunkowym umorzeniem postępowania o przestępstwo ani procedurą skracania już wykonywanego zakazu.
Jeżeli wyrok już wydano, trzeba osobno sprawdzić jego treść, pouczenie i właściwy tryb kwestionowania rozstrzygnięcia. Samo ponowienie argumentu „potrzebuję prawa jazdy” nie rozstrzyga ani dopuszczalności środka zaskarżenia, ani zasadności odstąpienia.
Zakres pomocy przy sądowej ocenie następstw jazdy po alkoholu przedstawia strona tej usługi.
