Przejdź do treści 
Klauzula o sądzie państwa UE może przesądzić, gdzie przedsiębiorcy rozpoznają spór, lecz sam nagłówek „właściwość sądu” nie wystarcza. W konkretnym stosunku prawnym trzeba sprawdzić rzeczywiste uzgodnienie, formę, możliwość ustalenia sądu, zakres objętych sporów i ważność porozumienia. Wybór sądu nie jest tym samym co wybór prawa materialnego lub arbitrażu.
Najpierw ustal, czy chodzi o art. 25
Art. 25 rozporządzenia 1215/2012 dotyczy uzgodnienia sądu lub sądów państwa członkowskiego dla sporu już powstałego albo mogącego wyniknąć z określonego stosunku prawnego. Stosuje się go niezależnie od miejsca zamieszkania stron, z zachowaniem zakresu rozporządzenia i jego reguł czasowych. Poniższa analiza dotyczy zwykłego stosunku między przedsiębiorcami.
Nie należy przenosić jej na konsumenckie, pracownicze lub ubezpieczeniowe klauzule ochronne ani wybór sądu w sprawach rodzinnych i spadkowych. Art. 25 ust. 4 wyraźnie chroni właściwe ograniczenia i jurysdykcję wyłączną z art. 24. Także krajowa umowa o właściwość miejscową albo zapis na sąd polubowny wymaga innej podstawy niż sama nazwa „klauzula sądowa”.
1. Czy obie strony rzeczywiście uzgodniły klauzulę?
Przeczytaj nie tylko podpisaną stronę, ale całą umowę, warunki ogólne i dokument, do którego umowa odsyła. Trzeba odtworzyć, jaką wersję udostępniono i zaakceptowano. Jednostronny dopisek na późniejszej fakturze nie wykazuje sam przez się umowy stron o jurysdykcji.
Art. 25 ust. 1 dopuszcza formę pisemną lub ustną potwierdzoną na piśmie, formę odpowiadającą praktyce przyjętej między stronami oraz, w handlu międzynarodowym, określony w przepisie znany lub wymagany do znajomości zwyczaj. Ust. 2 traktuje przekazy elektroniczne umożliwiające trwały zapis umowy na równi z formą pisemną. Możliwość trwałego zapisania treści nie usuwa jednak pytania, czy strony ją uzgodniły.
2. Czy da się ustalić wybrany sąd i objęte spory?
Klauzula powinna pozwalać ustalić sąd na podstawie wystarczająco precyzyjnych obiektywnych czynników. Nie zawsze musi wskazywać jeden sąd jego pełną nazwą. Nie powinna natomiast pozostawiać nierozstrzygalnej dowolności co do państwa i podstawy wyboru. Trzeba również sprawdzić, czy obecne żądanie wynika ze stosunku prawnego objętego porozumieniem.
W wyroku z 27 lutego 2025 r., C‑537/23, Società Italiana Lastre TSUE wyjaśnił, że zarzuty braku precyzji i niesymetryczności bada się według autonomicznych kryteriów art. 25. Nie należy automatycznie kwalifikować ich jako nieważności materialnej według prawa krajowego.
3. Co oznacza nieważność według prawa wybranego sądu?
To osobna warstwa oceny. Art. 25 ust. 1 odsyła do prawa państwa wskazanego sądu w sprawie nieważności materialnej. Pełny wyrok C‑537/23 rozróżnia od szczególnych kryteriów jurysdykcyjnych ogólne przyczyny nieważności umowy, w szczególności wady oświadczenia woli lub brak zdolności do czynności prawnych. Właściwe prawo obejmuje także normy kolizyjne tego państwa.
Nie można zatem poprzestać na sprawdzeniu, czy tekst brzmi zgodnie z polskim zwyczajem redakcyjnym. Jeżeli zarzut dotyczy takiej przyczyny nieważności, potrzebne jest ustalenie właściwego prawa i faktów pod nią podlegających. Nie oznacza to z kolei oceniania według tego prawa unijnego wymogu precyzji klauzuli.
4. Wyłączność i samodzielność postanowienia
Jurysdykcja uzgodnionego sądu jest według art. 25 domyślnie wyłączna, chyba że strony postanowiły inaczej. Należy więc przeczytać również wyjątki i alternatywy, a nie tylko pierwsze zdanie. Ust. 5 traktuje klauzulę jako niezależną od innych postanowień umowy. Sam zarzut nieważności całej umowy podstawowej nie wystarcza do podważenia umowy jurysdykcyjnej.
5. Czy jedna strona może mieć szerszy wybór?
Niesymetryczność sama w sobie nie rozstrzyga o nieważności. W drugiej części sentencji C‑537/23 TSUE dopuścił opisaną tam klauzulę pod trzema warunkami: wskazuje sądy państw UE lub stron konwencji z Lugano II, zawiera dostatecznie precyzyjne czynniki ustalenia jurysdykcji oraz nie narusza wskazanych ograniczeń ochronnych i jurysdykcji wyłącznej. Nie jest to zgoda na każdą formułę pozwalającą jednej stronie wybrać dowolny sąd na świecie.
Przy zapisie „lub każdy inny właściwy sąd” trzeba więc zbadać jego pełny kontekst, zakres państw i sposób ustalenia właściwości. Samo porównanie liczby uprawnień obu stron nie zastępuje tego testu.
Klauzulę trzeba ocenić przed procesową reakcją
Po otrzymaniu pozwu sprawdź jurysdykcję przed merytoryczną reakcją. Art. 26 rozporządzenia przewiduje skutki wdania się w spór i wyjątek dla wystąpienia w celu zakwestionowania jurysdykcji. Odrębny tekst opisuje ustalenie państwa sądu w zwykłym sporze umownym, gdy konieczne jest porównanie także ustawowych podstaw.
Do oceny klauzuli w konkretnej sprawie cywilnej przygotuj całą umowę, załączniki, korespondencję o jej zawarciu i otrzymane pismo sądowe. Pozwala to oddzielić brak zgody, problem formy, nieprecyzyjność i właściwą przyczynę nieważności zamiast traktować je jako jeden zarzut.
