Przejdź do treści 
Śmierć przedsiębiorcy nie zawsze zamyka drogę do ogłoszenia jego upadłości. Art. 7 Prawa upadłościowego określa szczególny termin i krąg osób mogących złożyć wniosek, a art. 418–425 regulują postępowanie po śmierci. Trzeba ustalić status zmarłego, niewypłacalność, daty i istnienie zarządu sukcesyjnego. Samo pozostawienie długu nie przesądza o ogłoszeniu upadłości.
Kto może złożyć wniosek i do kiedy
Wniosek dotyczący upadłości zmarłego przedsiębiorcy można złożyć w terminie roku od jego śmierci. Jeżeli ustanowiono zarząd sukcesyjny, art. 7 dopuszcza złożenie także po upływie roku, lecz przed dniem wygaśnięcia tego zarządu. Nie wystarcza więc informacja, że przedsiębiorstwo było kiedyś objęte zarządem; trzeba sprawdzić, czy nadal trwa i do kiedy.
Uprawnieni są wierzyciel, zarządca sukcesyjny oraz spadkobierca, a także małżonek i każde z dzieci lub rodziców zmarłego, choćby nie dziedziczyli po nim. Przepis nie nadaje takiego uprawnienia dowolnemu krewnemu. Należy też odróżnić złożenie wniosku od jego późniejszego rozpoznania: wymagany czas odnosi się do wniosku.
Art. 418 obejmuje również wskazane w art. 8 i 9 osoby po zaprzestaniu działalności albo prowadzące ją faktycznie bez wymaganej rejestracji. Przy takim stanie trzeba dodatkowo zbadać właściwe dla nich przesłanki i daty zakończenia lub wykreślenia. Nie wolno automatycznie uznać każdego zmarłego dłużnika za przedsiębiorcę ani wyprowadzić zdolności upadłościowej z samego posiadania gospodarstwa rolnego.
Sąd bada więcej niż datę śmierci
Upadłość wymaga niewypłacalności. Dla osoby fizycznej istotna jest utrata zdolności wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych; ustawa przewiduje domniemanie przy opóźnieniu przekraczającym trzy miesiące. Nie należy bez rozróżnienia stosować do osoby fizycznej bilansowego testu przewidzianego dla innych podmiotów.
Znaczenie ma również majątek na koszty postępowania. Art. 13 przewiduje podstawy oddalenia wniosku przy jego niedostatku lub określonym obciążeniu, ale zawiera też wyjątek związany z uprawdopodobnioną bezskutecznością czynności i możliwością uzyskania odpowiedniego majątku. Ogólne stwierdzenie „są długi” albo „wszystko jest obciążone” nie zastąpi tego badania.
Kto uczestniczy po stronie zmarłego
Art. 419 reguluje udział spadkobiercy i kuratora. Jeżeli nie bierze udziału spadkobierca o prawach stwierdzonych prawomocnym postanowieniem ani kurator spadku, sąd ustanawia kuratora w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Po ogłoszeniu decyzje o powołaniu lub zmianie wydaje sędzia-komisarz. Nie należy zastępować tej funkcji zwykłym dawnym pełnomocnictwem zmarłego.
Jeżeli przed ogłoszeniem upadłości spadek został zbyty, postępowanie prowadzi się z udziałem nabywcy, do którego stosuje się przepisy dotyczące upadłego. Przy zarządzie sukcesyjnym zarządca również jest uczestnikiem sprawy o ogłoszenie. Ustawa przyznaje zażalenie także osobie pełniącej tę funkcję w chwili ogłoszenia. Zarządca sukcesyjny, kurator i syndyk mają różne role; samo ich nazwanie „zarządcą majątku” zaciera ważne różnice.
Masa upadłości i rozrządzenia zmarłego
Do masy wchodzą aktywa spadku po dłużniku, a przy zarządzie sukcesyjnym także określone aktywa nabyte w jego okresie i wchodzące do przedsiębiorstwa w spadku. Art. 422 przewiduje bezskuteczność wobec masy ustanowienia wykonawcy testamentu oraz zapisów i poleceń. Nie jest to równoznaczne z unieważnieniem całego testamentu.
Art. 423 odsyła do przepisów o bezskuteczności dla czynności dokonanych na sześć miesięcy przed śmiercią. To odrębna kontrola konkretnych czynności, a nie automatyczne cofnięcie każdej darowizny. Art. 424 przesuwa skutki prawne związane z przyjęciem spadku do zakończenia postępowania. Z kolei art. 425 dotyczy tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercy w postaci odpowiedniego wyciągu z zatwierdzonej listy wierzytelności. Sam ten przepis nie uzasadnia obietnicy dowolnego egzekwowania każdego długu bez dalszego badania odpowiedzialności.
Przygotuj dokumenty działalności i śmierci, daty zarządu sukcesyjnego, podstawę własnego uprawnienia, zobowiązania oraz rzeczywisty majątek i obciążenia. Dla wcześniejszych postępowań trzeba dobrać wersję przepisów i reguły przejściowe. Ogólną funkcję zarządu opisuje materiał o zarządzie sukcesyjnym; nie zastępuje on szczególnego trybu upadłości. W ramach analizy sytuacji po śmierci przedsiębiorcy można rozdzielić te podstawy i właściwe czynności. Źródło: Prawo upadłościowe, art. 3, 5–13, 187 i 418–425.
