Wznowienie sprawy o wykonywanie kontaktów — dopuszczalność skargi przed jej wniesieniem

Postanowienie o zagrożeniu nakazaniem zapłaty albo o nakazaniu zapłaty za naruszenia kontaktów jest już prawomocne. Uważasz, że nie mogłeś bronić swoich praw, i chcesz wznowienia. Najpierw trzeba zbadać, czy skarga jest w ogóle dopuszczalna wobec takiego rozstrzygnięcia. W szczególnym postępowaniu dotyczącym wykonywania kontaktów prawomocność pojedynczego postanowienia nie oznacza sama przez się zakończenia całego postępowania.

Pierwsza przeszkoda: czego wymaga art. 524 KPC?

Zgodnie z art. 524 § 1 KPC uczestnik może żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy. Przepis wyłącza wznowienie, jeżeli postanowienie kończące postępowanie może być zmienione lub uchylone. Nie wystarczy więc wskazać dowolnego prawomocnego postanowienia, a następnie od razu opisywać wadę postępowania. Najpierw trzeba rozpoznać przedmiot i charakter konkretnego rozstrzygnięcia.

Artykuł 598²¹ KPC wyłącza stosowanie art. 577 KPC w szczególnych sprawach wykonywania kontaktów. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każde postanowienie z tego trybu spełnia pozostałe warunki wznowienia. Czym innym jest też zmiana samego sposobu kontaktów na przyszłość. Nowe potrzeby dziecka nie stają się przez to wadą procesową uzasadniającą wznowienie dawnej sprawy.

Rozstrzygnięcie merytoryczne a zakończenie postępowania

W uchwale III CZP 25/13 z 22 maja 2013 r. Sąd Najwyższy rozróżnił merytoryczny charakter postanowień wydawanych na podstawie art. 598¹⁵ i 598¹⁶ KPC od zakończenia całego postępowania wykonywania kontaktów. Zwrócił uwagę na jego ciągłość i zakończenie przez umorzenie. Sama uchwała rozstrzygała o zażaleniu na odmowę zagrożenia nakazaniem zapłaty. Nie jest bezpośrednim rozstrzygnięciem dopuszczalności każdej możliwej skargi o wznowienie, ale pokazuje, dlaczego nie należy utożsamiać merytoryczności z zakończeniem sprawy.

W opublikowanych sprawach odrzucano takie skargi

Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z 20 stycznia 2015 r., II Cz 1923/14, odrzucił skargę dotyczącą zagrożenia nakazaniem zapłaty i zwrotu wydatków. Istotnym argumentem był brak zakończenia całego postępowania. Podobnie Sąd Okręgowy w Częstochowie 4 października 2018 r., VI Cz 969/18, odrzucił skargę o wznowienie postępowania zażaleniowego dotyczącego zagrożenia z art. 598¹⁵ KPC. To konkretne ostrzeżenie przed założeniem, że po prawomocności zawsze otwiera się droga z art. 524 KPC.

Nie można jednak przedstawiać opublikowanych rozstrzygnięć jako całkowicie jednolitych. W postanowieniu z 7 września 2017 r., VI Cz 934/17, Sąd Okręgowy w Częstochowie wyraźnie zaakceptował istnienie podstaw do wznowienia konkretnej sprawy o wykonanie kontaktów, a zakwestionował późniejsze umorzenie. Uzasadnienie nie rozwija dokładnej podstawy samego wznowienia. Nie jest więc gotowym dowodem dopuszczalności każdej skargi, lecz nie wolno go pominąć przy ocenie ryzyka. Potrzebna jest analiza konkretnego postanowienia i podstawy, a nie obietnica wyniku oparta na jednej sygnaturze.

Gdy nie byłeś uczestnikiem: własne prawa, nie samo zainteresowanie

Artykuł 524 § 2 KPC dotyczy zainteresowanego, który nie był uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem co do istoty sprawy, jeżeli to postanowienie narusza jego prawa. Odwołuje się wtedy do przepisów o wznowieniu z powodu pozbawienia możności działania. Trzeba wykazać własne prawa i właściwy status z art. 510 KPC. Sama nieobecność albo rodzinne zainteresowanie wynikiem nie wystarczają i nie usuwają wcześniejszego problemu kwalifikacji postępowania.

Brak udziału nie zawsze oznacza pozbawienie możności działania

Jeżeli droga wznowienia jest dopuszczalna, dopiero wówczas bada się konkretną ustawową podstawę. Artykuł 401 pkt 2 KPC obejmuje m.in. nienależytą reprezentację lub pozbawienie możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Nie chodzi o każde niestawiennictwo, niezadowolenie z dowodów lub przegraną. Przepis zawiera również wyłączenia, m.in. gdy niemożność działania ustała przed prawomocnością albo strona potwierdziła dokonane czynności. Trzeba zatem odtworzyć rzeczywisty przebieg i skutki zarzucanej wady.

Termin trzeba policzyć według konkretnej podstawy

Przy dopuszczalnej skardze art. 407 § 1 KPC przewiduje termin trzymiesięczny. Zasadniczo liczy się go od dowiedzenia się o podstawie wznowienia; przy pozbawieniu możności działania lub braku należytej reprezentacji — od dowiedzenia się o orzeczeniu przez stronę, jej organ lub przedstawiciela ustawowego. Nie jest to zawsze proste liczenie od daty wydania postanowienia. Artykuł 408 przewiduje ponadto granicę dziesięciu lat od prawomocności, z wyjątkiem wskazanych w nim przypadków pozbawienia możności działania lub nienależytej reprezentacji. Zachowanie terminu nie usuwa odrębnej przeszkody niedopuszczalności.

Dopiero po tym teście: sąd i treść skargi

Jeżeli ocena potwierdza dopuszczalność, właściwy sąd dobiera się według art. 405 KPC i rzeczywistej podstawy skargi. Artykuł 409 wymaga m.in. oznaczenia zaskarżonego orzeczenia, podstawy i jej uzasadnienia, okoliczności zachowania terminu oraz żądania uchylenia lub zmiany. Na podstawie art. 410 sąd odrzuca skargę spóźnioną, niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie. Samo zatytułowanie pisma „skarga o wznowienie” nie zapewnia ponownego rozpoznania żądania kontaktowego.

Nie zastępuj otwartego zażalenia nadzwyczajną skargą

Artykuły 598¹⁵ § 3 i 598¹⁶ § 3 KPC przewidują zażalenie na wskazane w nich postanowienia. Jeśli etap zwykłego zaskarżenia nadal jest otwarty, trzeba ocenić właściwy środek i jego termin, zamiast zakładać, że wznowienie będzie późniejszym zamiennikiem. Zwykłe etapy opisuje poradnik o wykonywaniu kontaktów i dokumentowaniu naruszeń. Jeżeli potrzebny jest plan na przyszłość, odrębny zakres ma zmiana harmonogramu kontaktów. Żaden z tych problemów nie rozstrzyga automatycznie dopuszczalności wznowienia dawnej szczególnej sprawy.

Jakie materiały pozwalają wybrać drogę?

Przed sporządzeniem skargi zbierz komplet orzeczeń i pism. Ocena powinna zakończyć się rozpoznaniem właściwej drogi albo uzasadnionym stwierdzeniem, dlaczego wznowienie jest niedopuszczalne lub obarczone konkretnym ryzykiem.

Indywidualna ocena dopuszczalności

Przed wyborem nadzwyczajnego środka warto zweryfikować cały przebieg sprawy i treść rozstrzygnięć. Zakres analizy dokumentów i możliwych czynności możesz omówić w ramach pomocy prawnej w sprawach kontaktów z dzieckiem. W tym szczególnym postępowaniu rzetelna odpowiedź może być negatywna lub wymagać wskazania rozbieżnych argumentów. Nie można zagwarantować wznowienia tylko na podstawie opisu, że ktoś nie brał udziału w posiedzeniu.