Przejdź do treści 
Jeżeli przekazanie adresu, informacji o miejscu schronienia lub innego dokumentu w transgranicznej sprawie kontaktowej stwarza realne zagrożenie, trzeba wskazać ten problem organowi uczestniczącemu w wymianie. Art. 89 rozporządzenia 2019/1111 zabrania ujawniania lub potwierdzania określonych informacji, gdy organ ustali, że mogłoby to zagrozić zdrowiu, bezpieczeństwu lub wolności dziecka albo innej osoby. Nie oznacza to jednak prawa do samodzielnego utajnienia wszystkich akt albo podania sądowi fikcyjnego adresu.
Wskaż, co dokładnie może być niebezpieczne
Reguła dotyczy informacji zebranych lub przekazanych do celów rozdziałów III–VI rozporządzenia, a nie każdej informacji występującej w dowolnym sporze rodzinnym. Adres może być tylko jednym z takich danych. Znaczenie mogą mieć także załączniki pozwalające odtworzyć miejsce pobytu lub inne informacje, których ujawnienie albo samo potwierdzenie wywołuje zagrożenie.
Przygotowując prośbę o właściwą ocenę przed przekazaniem materiałów, uporządkuj:
- konkretny dokument, dane lub fragment załącznika, którego dotyczy obawa;
- informację, komu i w jakim obiegu dane miałyby zostać ujawnione albo potwierdzone;
- opis zagrożenia dla dziecka lub innej osoby, powiązany z faktami, a nie tylko z ogólnym konfliktem;
- posiadane dowody oraz wcześniejsze ustalenia sądu lub organu, zwłaszcza dotyczące przemocy domowej;
- wskazanie, jaka czynność kontaktowa wymaga przekazania informacji i dlaczego potrzebna jest ocena ochronna przed jej wykonaniem.
To praktyczna struktura przedstawienia problemu, nie odrębny urzędowy formularz ustanowiony w art. 89. Samo napisanie „zastrzegam wszystkie dane” nie zastępuje ustalenia zagrożenia przez właściwy organ. Warto też poprosić o wyjaśnienie, jak przekazać organowi niezbędne informacje w bezpieczny sposób. Nie należy usuwać wymaganych danych lub wpisywać nieprawdziwych informacji w przekonaniu, że problem ochrony został przez to rozwiązany.
Jeżeli odpowiednie ustalenie zostało już dokonane w jednym państwie członkowskim, jest ono brane pod uwagę przez organy pozostałych państw, szczególnie w sprawach przemocy domowej. Dlatego dokument zawierający takie ustalenie może mieć istotne znaczenie. Nie jest to jednak to samo co automatyczne związanie każdego innego organu wszystkimi ocenami lub całkowite zatrzymanie postępowania.
Chronione dane mogą nadal być potrzebne organom
Art. 89 ust. 3 zachowuje niezbędne zbieranie i przekazywanie informacji przez organy centralne, sądy i właściwe organy oraz między nimi, jeżeli służy to wykonywaniu obowiązków z właściwych rozdziałów rozporządzenia. Ochrona przed niebezpiecznym ujawnieniem drugiej osobie nie oznacza więc, że sąd lub organ nie może znać miejsca pobytu dziecka.
Z drugiej strony art. 87 ogranicza wykorzystanie zebranych informacji do celów rozporządzenia i określa ich urzędowy obieg. Nie jest to prywatna usługa sprawdzenia drugiego rodzica ani podstawa do dowolnego wykorzystania uzyskanych danych. Jeżeli problemem jest dopiero ustalenie miejsca pobytu, trzeba osobno rozpoznać właściwy wniosek lokalizacyjny; ochrona informacji nie zastępuje poszukiwania.
Inną kwestią jest powiadomienie osoby o przetwarzaniu danych. Art. 88 dopuszcza odroczenie wskazanego tam obowiązku, gdy powiadomienie mogłoby zagrozić skutecznej realizacji wniosku lub pozwu — do czasu jego zrealizowania. Nie oznacza to trwałego wyłączenia ochrony danych ani prawa rodzica do samodzielnego zdecydowania, że nikt nigdy nie zostanie poinformowany.
Zwróć się do organu właściwego dla rzeczywistej wymiany
Potrzebę oceny należy powiązać z konkretnym sądem, organem centralnym lub właściwym organem uczestniczącym w przekazaniu. W Polsce zadania organu centralnego wykonuje Minister Sprawiedliwości, ale nie każda czynność sprawy przechodzi przez niego. Zasady art. 76 i 78 oraz właściwa procedura określają role i kanał współpracy. Sam art. 89 nie ustanawia uniwersalnego pozwu o utajnienie ani osobnego terminu lub środka zaskarżenia dla każdej sytuacji.
Poza tym reżimem trzeba ustalić inną właściwą podstawę. Przykładowo art. 37 konwencji haskiej z 1996 r. ma odmiennie sformułowany test: organ nie żąda lub nie przekazuje informacji, jeżeli w jego ocenie zagrażałoby to osobie albo majątkowi dziecka lub stanowiłoby poważne zagrożenie dla wolności albo życia członka rodziny. Nie należy złączyć tych zasad w jeden formularz i jeden próg stosowany automatycznie do wszystkich państw.
Pełną operację uzyskania raportu pozostawia poradnik o informacjach o dziecku za granicą potrzebnych sądowi rodzinnemu. Tutaj chodzi o konkretną ocenę bezpieczeństwa przekazania lub potwierdzenia danych, także przy innych czynnościach objętych właściwą współpracą. Odrębne są reguły ochrony adresu w transgranicznej sprawie alimentacyjnej oraz ochrona adresu i anonimowość świadka w sprawie karnej. Nie można przenosić ich warunków, terminów i trybów do art. 89 bez właściwej podstawy.
Opis dotyczy właściwego zakresu współpracy według rozporządzenia 2019/1111, z jego regułami czasowymi i uczestnictwem państw UE, z wyłączeniem Danii. Nie jest ogólną instrukcją ograniczania dostępu do każdych krajowych akt lub dochodzenia wszystkich roszczeń z ochrony danych.
Jeżeli w sprawie kontaktowej potrzebujesz oceny bezpiecznego przekazania dokumentów, możesz przedstawić problem w ramach pomocy prawnej w sprawach kontaktów z dzieckiem. Pomocne będą konkretne pisma i załączniki, opis planowanego przekazania oraz dokumenty dotyczące zagrożenia. Pozwala to rozpoznać właściwy kanał i zakres prośby bez obiecywania całkowitej tajności.
Podstawy prawne: rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, w szczególności art. 76, 78 i 87–89; ustawa z 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu czynności organu centralnego; w odpowiedniej relacji konwencyjnej art. 37 konwencji haskiej z 1996 r..
