Przejdź do treści 
Wymagalną spłatę zasądzoną przy podziale majątku można zabezpieczyć hipoteką przymusową na nieruchomości dłużnika, jeżeli istnieje właściwy tytuł wykonawczy i spełniono wymagania wpisu. Podstawę tej drogi stanowi art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Hipoteka nie powstaje jednak od samego wysłania wezwania do zapłaty ani od samego uprawomocnienia się podziału.
Sprawdź dokument, który ma być podstawą wpisu
W tej ścieżce potrzebny jest tytuł wykonawczy stwierdzający wierzytelność. Co do zasady jest nim tytuł egzekucyjny opatrzony klauzulą wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. Należy odróżnić odpis postanowienia z informacją o prawomocności od dokumentu odpowiadającego wymaganiom tytułu wykonawczego.
Przeczytaj dokładnie sentencję o spłacie: kwotę, termin, raty, odsetki i dotychczasowe wpłaty. Jeżeli niewykonana jest tylko część obowiązku, nie można przedstawiać całej pierwotnej sumy jako nadal niezapłaconej. Nie zakładaj również, że wszystkie przyszłe raty są już objęte właściwą klauzulą w takim samym zakresie jak rata wymagalna.
Nieruchomość lub udział muszą należeć do dłużnika
Art. 65 ustawy dopuszcza obciążenie nieruchomości, a także udziału współwłaściciela. Przed wnioskiem sprawdź aktualną treść księgi i podstawy własności. Jeżeli dłużnik jest jedynie współwłaścicielem, nie można bez odrębnej podstawy obciążać także udziału osoby, która nie jest dłużnikiem i nie odpowiada za ten dług.
SO w Kaliszu w sprawie II Cz 602/17 wskazał tę granicę przy żądaniu obciążenia całych nieruchomości, choć dłużnikiem był tylko jeden z małżonków. Z kolei IV Ca 1543/16 SO Warszawa–Praga dotyczyło właściwych dokumentów i wpisu na udziale dłużnika. Nie były to identyczne sprawy o niezapłaconą spłatę z podziału, lecz pokazują znaczenie dokumentu oraz prawidłowego oznaczenia przedmiotu hipoteki.
Ustal sumę hipoteki, a nie dowolny zapas
Art. 110¹ ogranicza dopuszczalną sumę. Najpierw sprawdza się, czy wynika ona z dokumentu stanowiącego podstawę wpisu. Jeżeli dokument nie określa wysokości sumy hipoteki, zastosowanie ma ustawowy limit: nie więcej niż o połowę ponad zabezpieczoną wierzytelność wraz ze wskazanymi w dokumencie świadczeniami ubocznymi, ustalonymi na dzień złożenia wniosku.
Przykładowo, przy braku określonej sumy hipoteki i podstawie wynoszącej łącznie 100 000 zł limit wynosi 150 000 zł. Założeniem jest prawidłowe ustalenie całej podstawy i zakresu dokumentu. Nie oznacza to podwyższenia należnego długu do 150 000 zł. Suma hipoteczna wyznacza zakres zabezpieczenia, nie nową dodatkową spłatę dla wierzyciela.
Sformułowanie z art. 109 o wszystkich nieruchomościach dłużnika nie pozwala też dowolnie ustanowić jednej hipoteki łącznej na wielu nieruchomościach. Art. 111¹ przewiduje w tym zakresie zakaz z wyjątkami oraz zasadę rozdzielenia zabezpieczenia. Przy kilku księgach trzeba zaplanować żądanie dla każdej z nich.
Wpis wymaga własnego wniosku
Do powstania hipoteki niezbędny jest wpis w księdze wieczystej. Wniosek składa się na urzędowym formularzu, z dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu. Powinien prawidłowo oznaczać księgę, nieruchomość albo udział, wierzyciela, wierzytelność i żądaną sumę. Sąd bada treść i formę wniosku, dokumenty oraz treść księgi w granicach art. 626⁸ KPC.
To zabezpieczenie trzeba odróżnić od hipoteki na podstawie tymczasowego postanowienia o zabezpieczeniu z art. 110 pkt 1 oraz od późniejszego dochodzenia zapłaty z nieruchomości. Wpis sam nie zapewnia natychmiastowego przelewu; znaczenie mają także wartość przedmiotu i inne prawa obciążające nieruchomość.
Do sprawdzenia wariantu przy wykonaniu rozliczeń z podziału majątku przygotuj tytuł i klauzulę, harmonogram spłaty, historię wpłat, aktualną księgę oraz rachunek żądanej sumy. Pozwala to oddzielić niezapłacone świadczenie od zakresu możliwego zabezpieczenia.
Źródła
- Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, art. 65, 67–68, 109–110¹ i 111¹; KPC, art. 626², 626⁸, 776–777 i 781.
- SO Warszawa–Praga, IV Ca 1543/16; SO w Kaliszu, II Cz 602/17.
