Przejdź do treści 
Nawet zupełny i trwały rozkład pożycia nie wystarcza do rozwodu, jeżeli jego orzeczenie byłoby z innych względów sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Tę samodzielną przeszkodę przewiduje art. 56 § 2 KRO. Nie jest ona tym samym co ocena odmowy zgody małżonka niewinnego z § 3. W obu przepisach pojawia się podobne sformułowanie, ale przedmiot oceny i jej funkcja są różne.
Dwa przepisy, dwa różne pytania
| Przepis | Co sąd ocenia | Znaczenie ustalonej sprzeczności z zasadami |
|---|---|---|
| Art. 56 § 2, druga przeszkoda. | Czy w konkretnych okolicznościach samo orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. | Jest przeszkodą rozwiązania małżeństwa mimo zupełnego i trwałego rozkładu. |
| Art. 56 § 3. | Przy żądaniu małżonka wyłącznie winnego: czy odmowa zgody drugiego jest sprzeczna z tymi zasadami. | Może usuwać przeszkodę wynikającą z braku zgody, ale nie znosi pozostałych warunków rozwodu. |
Nie wystarczy więc napisać „powołuję się na zasady współżycia społecznego”. Trzeba wskazać, czy chodzi o niedopuszczalne skutki samego rozwodu, czy o prawne znaczenie odmowy zgody w ustawowo określonym układzie winy. Szczegółowe zasady tej drugiej sytuacji przedstawia materiał o braku zgody małżonka na rozwód.
Od oceny moralnej do konkretnych skutków
Art. 56 § 2 nie zawiera listy chorób, wieku ani dochodów, które automatycznie wykluczają rozwód. Nie należy formułować reguły „ciężka diagnoza zawsze blokuje rozwód” ani przeciwnej: „po trwałym rozstaniu stan drugiej osoby nie ma już znaczenia”. Potrzebna jest ocena całokształtu konkretnej sytuacji i następstw, jakie miałoby rozwiązanie małżeństwa.
Jeśli argument dotyczy niesamodzielności i potrzeby pomocy, warto uporządkować rzeczywisty zakres tej potrzeby, dotychczasową pomoc, dostępne wsparcie oraz przewidywane zmiany po rozwodzie. Sama nazwa rozpoznania nie wyjaśnia, jak dana osoba funkcjonuje ani dlaczego zmiana statusu miałaby wywołać wskazywany skutek. Z kolei deklaracja, że „rodzina się zajmie”, wymaga skonfrontowania z rzeczywistą możliwością i zakresem pomocy.
Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków z art. 23 KRO jest istotnym kontekstem. Nie wynika z niego jednak gotowe rozstrzygnięcie każdej sprawy ani prosty nakaz utrzymania małżeństwa w każdym przypadku trudności życiowej. Ten poradnik nie przedstawia katalogu diagnoz ani prognozy wyniku na podstawie samego stanu zdrowia.
Jak przygotować materiał do oceny
Rozdziel fakty już istniejące od przewidywań. Opisz, kto i w jakich czynnościach potrzebuje pomocy, kto jej faktycznie udziela oraz co konkretnie miałoby zmienić orzeczenie rozwodu. Wskaż dokumenty i osoby mogące potwierdzić te okoliczności. Przy informacjach zdrowotnych potrzebna jest dokumentacja odnosząca się do rzeczywistego problemu, a nie sam ogólny opis konfliktu.
Druga strona może przedstawiać odmienny obraz dostępnego wsparcia i następstw rozwodu. Należy odnieść się do tych twierdzeń rzeczowo. Art. 432 KPC przewiduje dowód z przesłuchania stron w sprawach o rozwód i separację; ustalanie faktów nie sprowadza się do zaakceptowania wspólnie użytej etykiety prawnej.
Nie myl przeszkody rozwodu z rozstrzygnięciem o winie
Ocena, czy samo rozwiązanie małżeństwa jest dopuszczalne, ma inne zadanie niż przypisanie winy rozkładu pożycia według art. 57. Zdarzenia mogą mieć znaczenie dla obu ocen, lecz nie oznacza to, że ich wyniki są tożsame. Odrębny problem dowodzenia winy opisuje poradnik o dowodach w sprawie rozwodowej z orzekaniem o winie.
Jeżeli trudność dotyczy również istniejącego ubezwłasnowolnienia i możliwości działania w procesie, trzeba dodatkowo sprawdzić właściwą reprezentację małżonka. To osobny warunek proceduralny. Do oceny przeszkód orzeczenia rozwodu przygotuj zatem precyzyjny opis skutków i dowody, zamiast opierać stanowisko wyłącznie na potępieniu decyzji drugiej strony.
Podstawy: KRO, art. 23 i 56–57 oraz KPC, art. 432.
