Przejdź do treści 
Jeżeli w dwóch państwach UE toczą się rzeczywiste sprawy o te same kontakty z dzieckiem, nie wystarczy porównać dat widniejących na pismach. Trzeba ustalić przedmiot obu postępowań, chwilę ich wszczęcia i podstawę jurysdykcji każdego sądu. Art. 20 rozporządzenia 2019/1111 przewiduje także sytuację, w której wyłączna jurysdykcja jednego sądu zmienia zwykłe pierwszeństwo czasowe. Opisane niżej reguły dotyczą państw stosujących rozporządzenie — państw UE z wyjątkiem Danii — i wymagają sprawdzenia zakresu czasowego.
Ta sama rodzina nie oznacza jeszcze tej samej sprawy
W sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej art. 20 ust. 2 wymaga tego samego dziecka i tej samej podstawy roszczenia. Sam udział tych samych rodziców albo użycie słowa „kontakty” w obu pismach nie wystarcza. Należy porównać żądania oraz ich rzeczywistą podstawę. Osobny układ dotyczący równoległych spraw małżeńskich przedstawia tekst o dwóch postępowaniach o rozwód tych samych małżonków; jego reguły nie zastępują oceny sprawy dziecka.
Kiedy sąd uważa się za ten, przed którym wszczęto postępowanie?
Właściwą chwilę określa art. 17. Nie zawsze będzie nią dzień nadania korespondencji, doręczenia jej drugiemu rodzicowi albo wydania pierwszego postanowienia.
| Sposób rozpoczęcia sprawy | Chwila i warunek z art. 17 |
|---|---|
| Najpierw złożenie pisma w sądzie | Chwila złożenia pisma wszczynającego lub równorzędnego, pod warunkiem że wnioskodawca nie zaniedbał później wymaganych czynności potrzebnych do doręczenia pisma pozwanemu lub uczestnikowi. |
| Według danej procedury najpierw następuje doręczenie | Chwila otrzymania pisma przez organ odpowiedzialny za doręczenie, pod warunkiem że wnioskodawca nie zaniedbał później czynności wymaganych do złożenia pisma w sądzie. |
| Postępowanie wszczynane z urzędu | Chwila podjęcia przez sąd decyzji o wszczęciu, a gdy taka decyzja nie jest wymagana — chwila zarejestrowania sprawy przez sąd. |
Dlatego do porównania potrzebne są dowody złożenia lub otrzymania pisma i dalszych wymaganych czynności. Sama wcześniejsza sygnatura nie rozstrzyga wszystkich tych kwestii.
Zwykła kolejność: najpierw zawieszenie, później ocena jurysdykcji
Jeżeli spełnione są warunki art. 20 ust. 2, sąd, przed którym postępowanie wszczęto później, z urzędu zawiesza postępowanie do ustalenia jurysdykcji sądu pierwszego. Gdy jurysdykcja pierwszego sądu zostanie ustalona, drugi stwierdza brak swojej jurysdykcji na jego rzecz. Strona, która wszczęła postępowanie przed drugim sądem, może wtedy wszcząć postępowanie przed pierwszym. Samo zawieszenie nie oznacza jeszcze, że pierwszy sąd ma jurysdykcję: właśnie jej ustaleniu służy ten etap.
Istotny wyjątek dotyczy sytuacji, w której jurysdykcja jednego sądu opiera się wyłącznie na art. 15, dotyczącym pilnych środków tymczasowych i zabezpieczających. Nie wolno utożsamić tego z każdym pismem nazwanym „zabezpieczeniem”. Sąd mający jurysdykcję co do istoty także może wydawać środki tymczasowe; trzeba sprawdzić jego rzeczywistą podstawę. Ograniczoną rolę art. 15 przedstawia osobny tekst o pilnej ochronie kontaktów, gdy sprawę główną prowadzi sąd za granicą.
Wyłączna jurysdykcja może zmienić znaczenie dat
Art. 20 ust. 4–5 ustanawia odrębny porządek, gdy wszczęto postępowanie przed sądem, któremu uznanie jurysdykcji na podstawie art. 10 nadaje jurysdykcję wyłączną. Inny sąd zawiesza wówczas postępowanie do czasu stwierdzenia przez ten sąd braku jurysdykcji na tej podstawie. Jeżeli natomiast sąd ustali, że ma taką wyłączną jurysdykcję, pozostałe sądy stwierdzają brak jurysdykcji na jego rzecz w objętym nią zakresie. Z tego powodu wcześniejsze rozpoczęcie drugiej sprawy nie zawsze pozwala ją dalej prowadzić.
Chodzi o konkretną wyłączność z art. 10 ust. 4, związaną z wyraźnym uznaniem jurysdykcji w toku postępowania na warunkach art. 10 ust. 1 lit. b ppkt (ii). Nie wynika ona automatycznie z każdej wcześniejszej umowy rodziców, samej obecności na rozprawie ani z dowolnego oświadczenia jednej strony. Trzeba sprawdzić pełne wymagania art. 10, w tym wymagane uznanie przez strony i innych uprawnionych, pouczenie oraz zgodność z dobrem dziecka, a także czas trwania jurysdykcji. Warunki jej ustanowienia opisuje tekst o wyborze sądu innego państwa UE w sprawie dziecka. Tutaj celem jest ustalenie skutku już istniejącej podstawy dla dwóch konkurencyjnych postępowań.
Dokumenty z obu sądów trzeba ułożyć w jedną chronologię
- Pisma wszczynające obie sprawy, ich żądania i istotne załączniki.
- Dowody złożenia, otrzymania i doręczenia pism oraz dalszych czynności wymaganych dla wszczęcia według art. 17.
- Postanowienia i pisma dotyczące jurysdykcji, zawieszenia albo odmowy dalszego prowadzenia sprawy.
- Dokumenty wskazujące, czy któryś sąd działa wyłącznie na podstawie art. 15.
- Oświadczenia i protokoły dotyczące uznania jurysdykcji z art. 10, wraz z informacją o pouczeniu i uczestnikach.
Na tej podstawie można przedstawić właściwemu sądowi konkretny wniosek i wyjaśnić, jaki skutek z art. 20 ma znaczenie w sprawie. Należy wskazać drugie postępowanie, jego przedmiot, etap i dokumenty, zamiast ograniczać się do informacji o zagranicznej sygnaturze. Sam fakt istnienia drugiej sprawy nie uprawnia rodzica do ignorowania doręczonych pism, wyznaczonych terminów ani samodzielnego uznania, że wybrane postępowanie już się zakończyło.
Rozporządzenie 2019/1111 stosuje się do postępowań wszczętych 1 sierpnia 2022 r. lub później. Dla starszej sprawy art. 100 pozostawia odpowiednie zastosowanie wcześniejszego rozporządzenia 2201/2003. Jeżeli chronologia obejmuje okres sprzed tej daty, nie należy bez dodatkowej oceny przenosić całego opisanego porządku na oba postępowania. Także sprawa z udziałem państwa spoza obecnego reżimu wymaga osobnego sprawdzenia.
To postępowanie porządkujące konkurencję już wszczętych spraw. Inne pytanie dotyczy początkowej właściwości po zgodnej z prawem przeprowadzce dziecka, a inne — przekazania sprawy sądowi lepiej umiejscowionemu w innym państwie. Sam zamiar uzyskania dogodniejszego sądu nie zastępuje przesłanek zawieszenia lub stwierdzenia braku jurysdykcji.
Jeżeli otrzymujesz pisma z dwóch sądów dotyczące tych samych kontaktów, przygotuj dokumenty obu postępowań i daty podjętych czynności. Zakres wsparcia LexActa przedstawia strona pomocy w sprawach kontaktów z dzieckiem.
Źródła: rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 — właściwe całe art. 1–2, 10, 15, 17, 20, 100 i 105; Europejski portal e-sprawiedliwość — Bruksela II ter, państwa uczestniczące.
