Przejdź do treści 
Zagraniczne porozumienie o kontaktach może korzystać z zasad rozporządzenia 2019/1111, jeżeli jest właściwie sformalizowanym dokumentem i spełnia warunki tego aktu. Sam podpis rodziców, poświadczenie podpisu czy nazwanie dokumentu „ugodą” nie wystarcza. Trzeba sprawdzić jego rodzaj, państwo i sposób rejestracji, moc wiążącą oraz wykonalność, a następnie właściwe zaświadczenie z załącznika IX.
Najpierw ustal, jaki dokument posiadasz
| Dokument | Co należy sprawdzić |
|---|---|
| Orzeczenie sądu o kontaktach | To odrębna droga przewidziana dla orzeczeń. Zaświadczenia III lub V nie należy zastępować formularzem IX tylko dlatego, że rodzice wcześniej uzgodnili kontakty. |
| Dokument urzędowy albo porozumienie zarejestrowane | Potrzebna jest kwalifikacja według art. 2 oraz 64–68 rozporządzenia. Dokument urzędowy musi spełniać wymogi autentyczności podpisu i treści potwierdzonej przez uprawniony organ. Porozumienie musi być zarejestrowane przez właściwy organ publiczny zgłoszony do tego celu. |
| Prywatny plan podpisany przez rodziców | Sam podpis nie przesądza o istnieniu tytułu podlegającego wykonaniu za granicą. Trzeba ustalić, czy i w jaki sposób dokument uzyskał wymagany formalny status. |
Treść porozumienia rodzicielskiego i jego przydatność przy ustalaniu opieki to inne zagadnienie niż możliwość użycia istniejącego dokumentu jako zagranicznego tytułu. Tutaj badamy dokument, który już powstał, a nie układamy nowego harmonogramu spotkań.
Ważna jest również data. Reżim rozporządzenia 2019/1111 stosuje się do dokumentów urzędowych sporządzonych lub zarejestrowanych oraz porozumień zarejestrowanych od 1 sierpnia 2022 r. Przy wcześniejszym dokumencie nie należy automatycznie zamawiać formularza IX według nowego rozporządzenia. Trzeba ocenić właściwe reguły przejściowe. Ten mechanizm dotyczy uczestniczących państw UE; Dania nie uczestniczy w rozporządzeniu. Nie jest on uniwersalną procedurą dla każdego dokumentu spoza Polski.
Moc wiążąca i wykonalność to odrębne pytania
Zgodnie z art. 64 dokument musi pochodzić z państwa członkowskiego, którego sądy miały jurysdykcję według rozdziału II rozporządzenia. Dzisiejszy adres rodzica w Polsce nie rozstrzyga sam przez się, czy warunek ten był spełniony przy formalizacji dokumentu.
Art. 65 ust. 2 przewiduje uznawanie i wykonywanie dokumentów oraz porozumień dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, które mają moc wiążącą i są wykonalne w państwie pochodzenia, bez potrzeby stwierdzania wykonalności w innym uczestniczącym państwie. Nie oznacza to, że każdy zapis o kontaktach staje się obowiązkiem nadającym się do przymusowego wykonania. Sprawdź, jakie konkretne obowiązki wynikają z dokumentu i wobec kogo mogą być wykonane.
To szczególnie istotne, gdy dokument zawiera obok dokładnych terminów jedynie ogólne deklaracje współpracy. Zaświadczenie nie powinno tworzyć obowiązku, którego w samym akcie nie ma. Formularz IX przewiduje również wskazanie, że dokument nie zawiera obowiązków podlegających wykonaniu, albo ograniczenie wykonalności do określonych osób lub części ustaleń.
Zaświadczenie IX: organ państwa pochodzenia
Na wniosek strony zaświadczenie wydaje sąd lub właściwy organ państwa pochodzenia, zgłoszony zgodnie z art. 103. Dla odpowiedzialności rodzicielskiej właściwy jest załącznik IX. Załącznik VIII dotyczy spraw małżeńskich; nie należy go dobierać wyłącznie dlatego, że dokument pochodzi z porozumienia rozwodowego. Bez zaświadczenia przewidzianego w art. 66 dokument nie jest uznawany ani wykonywany w tym szczególnym reżimie.
Organ trzeba sprawdzić w oficjalnej informacji krajowej państwa pochodzenia w europejskim portalu e-sprawiedliwość. Polska informacja wskazuje, że art. 66 nie ma zastosowania w zakresie wydawania takich zaświadczeń w Polsce. Nie należy więc zakładać, że polski sąd wyda IX do zagranicznego dokumentu tylko dlatego, że dziecko obecnie mieszka w Polsce. Nie wyłącza to samo w sobie korzystania w Polsce z zagranicznego dokumentu spełniającego warunki rozporządzenia.
Co porównać w dokumencie i zaświadczeniu?
- Rodzaj dokumentu i rejestracja. Sprawdź właściwą część formularza: dokument urzędowy albo zarejestrowane porozumienie, organ, datę i oznaczenie aktu.
- Dziecko, rodzice i zakres kontaktów. Dane osób oraz opis prawa do kontaktów muszą odnosić się do rzeczywistego dokumentu, a nie do jego nieformalnie zmienionej wersji.
- Moc wiążąca i wykonalność. Ustal datę uzyskania mocy wiążącej oraz to, czy wykonalność obejmuje cały dokument, wskazane osoby i konkretne obowiązki.
- Dobro i głos dziecka. Organ nie może wydać zaświadczenia, gdy istnieją wskazania, że treść dokumentu jest sprzeczna z dobrem dziecka. Formularz zawiera też informacje istotne dla oceny wysłuchania dziecka.
Zaświadczenie sporządza się w języku dokumentu; na wniosek strony może zostać wydane w innym języku urzędowym UE. Organ nie ma jednak obowiązku tłumaczyć treści pól swobodnych. Dalsze tłumaczenie trzeba dopasować do art. 91 i informacji państwa, w którym dokument ma być użyty. Polska wskazuje język polski dla tłumaczeń pól swobodnych. Języki dopuszczone do komunikacji z organem centralnym to osobna kwestia — nie dowodzą, że angielska treść zaświadczenia zawsze wystarczy przed polskim organem wykonującym.
Błąd w formularzu albo przeszkoda w uznaniu
Art. 67 pozwala sprostować błąd materialny lub pominięcie, gdy zaświadczenie nie odzwierciedla dokumentu. Przewiduje też jego cofnięcie, jeżeli wydano je z naruszeniem warunków art. 66. Procedurę i środki zaskarżenia określa prawo państwa pochodzenia. Nie jest to sposób na jednostronne przepisanie uzgodnionych kontaktów. Nie należy też przenosić bez sprawdzenia trybu korekty formularzy dotyczących zaświadczenia do orzeczenia o kontaktach na dokument niejudykacyjny.
Istnienie zaświadczenia nie usuwa podstaw odmowy z art. 68. Znaczenie mogą mieć między innymi oczywista sprzeczność z porządkiem publicznym z uwzględnieniem dobra dziecka, naruszenie odpowiedzialności rodzicielskiej osoby, która nie uczestniczyła w sporządzeniu lub rejestracji aktu, albo niezgodność z późniejszym właściwym rozstrzygnięciem, dokumentem lub porozumieniem. Osobno art. 68 ust. 3 dopuszcza odmowę, gdy dziecku zdolnemu do formułowania własnych poglądów nie zapewniono możliwości ich wyrażenia. Nie jest to automatyczna odmowa oparta wyłącznie na określonym wieku dziecka.
Komplet do oceny konkretnego porozumienia
Przygotuj cały dokument z informacją o jego sporządzeniu lub rejestracji, zaświadczenie IX, jeżeli je wydano, dostępne tłumaczenia i chronologię sprawy. Dołącz późniejsze orzeczenia albo inne dokumenty dotyczące tych samych kontaktów. Na tej podstawie można ustalić, czy potrzebne jest najpierw uzyskanie zaświadczenia, poprawienie jego treści, uzupełnienie dokumentów czy ocena rzeczywistej przeszkody w uznaniu lub wykonaniu.
Jeżeli posiadasz orzeczenie sądu, właściwy punkt wyjścia opisuje tekst o wykonaniu orzeczenia o kontaktach w innym państwie UE. Zasady dotyczące zaświadczenia VIII w sprawie małżeńskiej opisuje osobny poradnik: rejestracja porozumienia lub dokumentu dotyczącego rozwodu.
Jeżeli chcesz ocenić zagraniczne porozumienie o kontaktach, przygotuj dokument, potwierdzenie rejestracji, zaświadczenie i informacje o państwie, w którym ma być użyty. Zakres pomocy LexActa przedstawia strona kontaktów z dzieckiem we Wrocławiu.
Źródła: rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 — właściwe art. 2, 64–68, 91, 97, 100, 103–105 i załącznik IX; oficjalna polska informacja krajowa o organach i językach.
